Էջ 39-44

Ուժ Ձգողության երևույթը օանրությոն ուժ։ Առաձգականության ուժ։ Մարմնի կշիռ

Տարբերակ 1
Խնդիր 1․
(2) Մարմնի կշիռ կոչվում է այն ուժը, որով. –  Պատ. 3 – մարմինը (Երկրի ձգողականության հետևանքով) ազդում է հենարանի կամ կախոցի վրա:
(2) Ծանրության ուժ կոչվում է այն ուժը, որով. – Պատ 1․ Երկիրը ձգում է մարմնին
 (2) Առաձգականության ուժ կոչվում է այն ուժը, որով. – Պատ.2 – դեֆորմացված մարմինը ազդում է
իրեն դեֆորմացնող մարմնի վրա

Խնդիր 2.
(2) Ո՞ր ուժն է տիեզերանավին պահում ուղեծրի վրա.
Պատ․1 – ծանրության ուժը.

Խնդիր 3.
(2) Եթե շարժվող մարմնի վրա մեկ այլ մարմին չի ազդում, նրա արագությունը.
Պատ․ 3 – չի փոխվում։

Տարբերակ 2․
Նկար 15-ում պատկերված են ուժեր, որոնք ազդում են տախտակի և նրա վրա դրված կշռաքարի վրա.
Խնդիր 1.
2) ինչպե՞ս է կոչվում F, – Պատ․ 2. առաձգականության ուժ․
Խնդիր 2
(2) ինչպե ս է կոչվում F₂ – Պատ․ 1 – մարմնի կշիռ․
Խնդիր 3
 (2) ինչպե ս է կոչվում F₃ – Պատ․ 3 – ծանրության ուժ․

Խնդիր 4.
(3) Սեղանի վրա դրված կշռաքարի վրա ազդում են ….: Այդ ուժերը մոդուլով …. և ունեն …. ուղղությունը.
Պատ․ 3 – 3. ծանրության ուժը և առաձգականության ուժը… հավասար են… հակառակ ….

Խնդիր 5.
Ի՜՞նչ ուժ է մարմնին պահում Երկրի մակերևույթի վրա.
Պատ․ 3 – ծանրության ուժը։

Տարբերակ 3.

Խնդիր 1.
Քարը ընկնում է Երկրի վրա այն պատճառով, որ նրա վրա ազդում է․ – Պատ․ 3 – ծանրության ուժը։
Խնդիր 2.
Սեղանի վրա դրված գրքի վրա, սեղանի կողմից ազդում է. – Պատ․ 2 – առաձգականության ուժը։
Խնդիր․ 3.
Սեղանի վրա դրված գիրքը սեղանի վրա ազդում է. – Պատ․1 – մարմնի կշիռը։

Խնդիր 4.
. (2) Զսպանակը նրանից կախված կշռաքարի ազդեցության հետևանքով ձգվել է (նկ.16): Ի՞նչ ուժի ազդեցությամբ է ձգվել զսպանակը. – Պատ․ 2 – մարմնի կշռի։

Խնդիր 5.
(2) Կարո՞ղ է մարմինը գտնվել շաժման մեջ, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում. – Պատ․ 1 – եթե մարմինը արդեն շարժվում էր, ապա նրա արագությունը կպահպանվի:

Տարբերակ 4.
Խնդիր 1.
(2) Երկու հենարաններին դրված քանոնի վրա դրեցին կշռաքար, որի հետևանքով քանոնը ճկվեց (նկար 17): Ինչպե՞ս է կոչվում այն ուժը, որով կշռաքարը ազդում է քանոնի վրա. – Պատ․ 3 – մարմնի կշիռ:

Խնդիր 2.
(2) Ձեռքից պոկված մարմինն ընկնում է գետնին: Ի՞նչ ուժի պատճառով է մարմինը ընկնում. – Պատ․ 1 – ծանրության ուժի։

Խնդիր 3.
Ուժը…………………….պատճառն է. – Պատ ․շ – ……մարմնի շարժման արագության փոփոխության…………

Խնդիր 4․
(2) Ծանրության ուժը կախվա՞ծ է արդյոք այդ մարմնի զանգվածից. – Պատ․ 1 – ծանրության ուժը ուղիղ համեմատական է մարմնի զանգվածին։

Խնդիր 5.
 Ձգողության ուժը ազդում է…. իսկ այդ մարմնի կշիռը ազդում է. – Պատ 1․ – հենարանի կամ կախոցի վրա….հենց մարմնի վրա

14. Ուժի միավորները

Ուժաչափ

Տարբերակ 1.
Խնդիր 1.

I. (1) Միջազգային համաձայնությամբ, որպես ուժի միավոր ընդունված է.

1. նյուտոնը, կրճատ գրվում է — Ն

2. կիլոգրամը, կրճատ գրվում է — կգ

3. մետր-վարկյանը. կրճատ գրվում է — մ/վ

Խնդիր 2.
I. (2) Ինչի՞ է հավասար 50կգ զանգված ունեցող մարմնի վրա ազդոո ծանրության ուժը.
F = mg
m = 50 կգ
g ≈ 9.8 մ/վ²
F = 50 × 9.8 = 490 Ն
Պատ․ 1 – 490 Ն.

Խնդիր 3.
III. (6) Տրակտորի ռադիատորի (հովացման հարմարանք) մեջ լցրեցին 20լ ջուր: Որքանո՞վ մեծացավ տրակտորի կշիռը և զանգվածը.
V = 20 լ ջուր
m = 20 կգ
F = mg
F = 20 × 9.8 = 196 Ն
Պատ․ 3 – 196 Ն.

Խնդիր 4.
IV. (2) Նկար 18-ում պատկերված է ուժաչափ, որից կախված է բեռ:

Ինչքա ն է ուժաչափի բաժանման արժեքը. – Պատ․ 3 – 0,1Ն.

Խնդիր 5.
2) Ինչքա՞ն է բեռի կշիռը. – Պատ․ 3 – 3,4Ն 

Տարբերակ 2․
Խնդիր 1.
 Նյուտոնը այն ուժն է, որը. – Պատ 3 – 1վ-ում 1 կգ զանգվածով մարմնի արագութունը փոխում է 1մ/վ-ով”

Խնդիր․ 2
(4) Ինչի՞ է հավասար 5կգ զանգված ունեցող մարմնի վրա ազդող

ծանրության ուժը. – Պատ․ 4 – 49Ն.

Խնդիր 3.
(6) Որքանո՞վ կմեծանա թերմոսի զանգվածը և կշիռը, եթե նրա մեջ 2լ ջուր լցնենեք. – Պատ․ 1 – զանգվածը’ 2կգ-ով, կշիռը’ 19,6Ն-ով։

Խնդիր 4.
(2) Նկար 19 – ում պատկերված է ուժաչափ: Ինչքա՞ն է ուժաչափի սանդղակի ամենափոքր բաժանման արժեքը. – Պատ․ 2 – 0,2Ն։

Խնդիր 5.
(2) Ի՞նչ ուժով է սեղմված ուժաչափի զսպանակը. – Պատ․ 3 – 3,4b․

Տարբերակ․ 3
Խնդիր 1.
 1 նյուտոնը մոտավորապես հավասար է այն ծանրության ուժին, որը ազդում է……զանգված ունեցող մարմնի վրա. – Պատ․ 2 – 0,1 կգ։

Խնդիր 2.
Մարմինը ունի 0,5կգ զանգված: Ինչքա՞ն է այդ մարմնի կշիռը եթե այն գտնվում է հորիզոնական հենարանի վրա՝ դադարի վիճակում. – Պատ․ 2 – 4.9Ն.

Խնդիր 3․
Փողոցներ ջրող մեքենայի բաքում ջուր կա: Որքանով կփոքրանա մեքենայի կշիռը և զանգվածը, եթե նա բաքից 200լ ջուր թափվի. – Պատ․ 4 – զանգվածը’ 200կգ-ով, կշիռը’ 1960Ն-ով։

Խնդիր 5.
V. (2) Որքա ն է է չորսուի վրա ազդող ուժը – Պատ․1 -1Ն․

Տարբերակ 4.
Խնդիր․ 1
(2) Ի՞նչ միավորներով է չափվում ուժը. – Պատ․ 1 – Նյուտոն (Ն) և կիլոնյուտոն (կՆ)․

Խնդիր․ 2
Որքա՞ն է 500 կգ զանգվածով մարմնի վրա ազդող ծանրության ուժը. – Պատ․ 5 – 4900Ն․

Խնդիր. 3
(6) Ինչքանո՞վ կփոխվի մարդու զանգվածը և կշիռը, եթե նա խմի 0,2լ ջուր. – Պատ․ 4 – զանգվածը’ 0,2կգ, կշիռը’ 1,96Ն․

Խնդիր. 4
 Նկար 21-ում պատկերված է ձեռքի ուժաչափ:

Ինչքա՞ն է ուժաչափի սանդղակի բաժանման արժեքը. – Պատ․ 1 – 2,5Ն․

Խնդիր. 5
Ձեռքը ի նչ ուժով է սեղմում ուժաչափի զսպանակը. – Պատ․ 2 – 30Ն 

Դասարանում  քննարկվող հարցեր.

 1.Ի՞նչ է բնութագրում ուժը:
Ուժ կոչվում է այն ֆիզիկական մեծությունը, որի միջոցով քանակապես նկարագրում են մարմինների փոխազդեցությունը:

2.Ո՞ր ուժն է կոչվում 1նյուտոն(1Ն):
1 նյուտոնն այն ուժն է, որի ազդեցությամբ 1 կգ զանգվածով մարմինը 1 վայրկյանում իր արագությունը փոխում է 1 մ/վ-ով։

3.Ինչպիսի՞ մեծություն է ուժը:
Ուժը ֆիզիկական մեծություն է, որը բնութագրում է մարմինների փոխազդեցությունը և կարող է փոխել մարմնի շարժումը կամ ձևը։

4.Ո՞ր ֆիզիկական  մեծություններն են վեկտորական,և որոնք՝սկալյար
Վեկտորական մեծություններ -ուժ,տեղաշարժ, արագություն։
Սկալյար մեծություններ – զանգված, ջերմաստիճան, աշխատանք, էներգիա, ճնշում։

5.Ուժի ազդեցության արդյունքը ի՞նչ մեծություններից է կախված։
Ուժի ազդեցությունը կախված է ուժի մեծությունից և մարմնի զանգվածից։

6.Ո՞ր մարմիններն են փոխազդում տիեզերական փոխազդեցության ուժերով
Տիեզերական ուժերով փոխազդում են բոլոր զանգված ունեցող մարմինները։ Արևը, մոլորակները, լուսինը, աստղերը։

7.Ինչի՞ց է կախված տիեզերական  ձգողության ուժը
Տիեզերական ձգողությունը կախված է մարմինների զանգվածներից և նրանց միջև հեռավորությունից

8.Ի՞նչ բանաձևով է որոշվում ծանրության ուժը
F=m⋅g

Լուծել հետևյալ խնդիրնեը՝
1.Որքան է 2տ զանգվածով փղի վրա ազդող ծանրության ուժը:
F=?
F=m⋅g
m=2×1000=2000 կգ
F=2000⋅g Նյուտոն​
Պատասխան՝F=2000g Նյուտոն​

2.Հաշվել ջրի զանգվածը,եթե նրա վրա ազդող ծանրության ուժը 90Ն է:
F=90 Ն
m=?
m=F/g
m=90/9.8=9,2կգ
Պատասխան՝m=9,2կգ

Սա իմ պատրաստած Լծակավոր կշեռքն է, որը պատրաստել եմ «Kinder»-ի երկու ձվիկներով, թելով, սոսնձով և երկաթից պատրաստված խաղալիքով։ Նկարի մեջ՝ մեկ ձվիկի վրա դրել եմ «Lotto»-ի խաղաքար, իսկ մյուսում՝ մարտկոց։ Ինչպես տեսնում եք, մարտկոցը ավելի ծանր է, քան խաղաքարը։

Աշխատանքի նպատակ՝
Կարողանալ որոշել կանոնավոր և անկանոն պինդ մարմինների խտությունները։

Անրաժեստ սարգեր և նյութեր՝
(չափագլան, լծակավոր կշեռք, կշռաքարերի հավաքացու, ուղղանկյունանիստ և կամայական անկանոն ձևի ոչ մեծ պինդ մարմիններ)
Որոնց խտությունները պետք է որոշել, թե միլիմետրային բաժանումներով քանոն։

Աշխատանքի ընթացքը՝
Քանոնով չափեցի ուղանկյունանիստի ձև ունեցող մարմնի a,b,c, և с կողերի երկարությունները և նրա ծավալը հաշվեցի V = abc
a = |V = abc
b = |
c = |
V = ? |
Այնուհետև կշեռքով չափեցի մարմնի M զանգվածը և խտությունը որոշեցի ρ (ռու)
m =
v =
——————-
ρ =

Խտությունը գնելուց հետո, նայեցի խտությունների աղյուսակում, գտա այդ թիվը և դիմացը թե՝ ինչ նյութ է նա։

Աշխատանքից եզրակացություն՝

Մի քանի փորձերով ներմուծել <<Նյութի խտություն>>մեծությունը և խտության բանաձևի ստացումը։
Նյութերի մաքրության որոշումը օգտվելով խտության ֆիզիկական սահմանումով

1.Ո՞ր մեծությունն է կոչվում նյութի խտություն:
Նյութի խտություն է կոչվում այն ֆիզիկական մեծությունը , որը հավասար է մարմնի զանգվածի և ծավալի հարաբերության։

2.Ինչպե՞ս է որոշվում նյութի խտությունը։
Նյութի խտությունը որոշելու համար մարմնի զանգվածը բաժանում ենք ծավալին, օգտագործելով բանաձևը ρ= m/V

3.Ի՞նչ միավորներով  է արտահայտվում նյութի խտությունը

Հիմնականը ՝կգ/մ³, նաև սմ/գ³։

4.Ինչպե՞ս կարելի է հաշվել մարմնի ծավալը,եթե հայտնի են նրա զանգվածը և նրա խտությունը
Մարմնի ծավալը հաշվելու համար պետք է մարմնի զանգվածը և խտությունը հարաբերենք, օգտագործելով բանաձևը ՝ V=m/ρ

5.Ինչպե՞ս կարելի է հաշվել մարմնի զանգվածը,եթե հայտնի են նրա ծավալը և նյութի խտությունը:
Մարմնի զանգվածը հաշվելու համար պետք է մարմնի ծավալը և խտությունը բազմապատկենք, բանաձևը՝ m=ρV

Լրացուցիչ առաջադրանք
Գ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներ մաս I>>-ից էջ33 -39 առաջադրանքները։
Տարբեր երկրների զանգվածի չափման միավորներ

Համացանցից կամ հանրագիտարաններից փնտրտել և գտնել տարբեր երկրների զանգվածի չափման միավորները և պատրաստել նյութ:Հղումը ուղարկեք

Ման (man / mann) – ավանդական զանգվածի միավոր, որը տարբեր երկրներում տարբեր է եղել։

• 1 man ≈ 1 կգ

Մուկ (mukk / makk) – ավանդական միավոր, մոտավորապես հավասար կես կիլոգրամի։

• 1 mukk ≈ 0.5 kg

Քիլա (qīlā / kīlā) – ևս մեկ ավանդական միավոր, որը որոշ շրջաններում հավասար է 1 կգ։

1 qīlā ≈ 1 kg

Արաբական երկրներում այսօր զանգվածը հիմնականում չափվում է մետրիկ միավորներով՝

Արաբական ավանդական միավորներից առավել հայտնի են՝ man, mukk, qīlā։ Ներկայում դրանք հիմնականում օգտագործվում են պատմական/կուլտուրական կոնտեքստում, իսկ առօրյայում և պաշտոնապես՝ մետրիկ համակարգ։

Այս փորձի համար վերցվել էին ջրի նմուշներ,տարբեր վարերից։ Յուրաքանչյուր ջուրի նմուշի համար չափել ենք զանգվածը և ծավալը ,հետո հաշվարկել ենք խտությունը ըստ բանաձևի ` ρ=m/v:

Մենք առաջինը փորձեցինք Չարբախից եկած ջրով։Սկզբում չափեցինք տարայի զանգվածը։Հետո չափեցինք տարայի և ջրի զանգվածը միասին։ Հետո ստացանք ջրի զանգվածը ,որտեղից բաժանեցինք ջրի ծավալին և ստացանք խտությունը,որը համապատասխանում էր գրքում գրված աղյուսակի մաքուր ջրան հետ։

Մաքուր ջրի խտությունը`1գ/սմ3, Եթե լինի այս թվից բարձր կամ ցածր ուրեմն ինչ որ բան պակաս է կամ ավել։

Մենք ստացանք հենց 1գ/սմ3, այսինքն մեր առաջին նմուշը ,մաքուր է։

Վիկտոր Համազասպի Համբարձումյան (սեպտեմբերի 5 (18), 1908, Թիֆլիս, Թիֆլիսի նահանգ, Ռուսական կայսրություն – օգոստոսի 12, 1996, Բյուրական, Արագածոտնի մարզ, Հայաստան), հայ աստղագետ և աստղաֆիզիկոս, տեսական աստղաֆիզիկայի հիմնադիրներից մեկը։ Համբարձումյանի աշխատությունները վերաբերում են աստղերի և միգամածությունների ֆիզիկայի, արտագալակտիկական աստղագիտության, աստղային համակարգերի դինամիկայի, աստղերի և գալակտիկաների տիեզերածնության և մաթեմատիկական ֆիզիկայի, միջուկային ֆիզիկայի բնագավառներին։ Սկզբունքորեն նոր տիեզերածնական հայեցակարգի հեղինակ է։ Ստալինյան մրցանակի կրկնակի (1946, 1950) դափնեկիր, Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1968, 1978), Հայաստանի ազգային հերոս (1994), Ռուսաստանի Դաշնության պետական մրցանակի դափնեկիր, արժանացել է բազմաթիվ ակադեմիական պարգևների։ Բյուրականի աստղադիտարանի հիմնադիրն է։

Դասարանում քննարկվող հարցեր․

1․Ի՞նչ է բնությունը։
Պատասխանը՝ Բնությունը այն ամենի աբողջությունն է որը շրջապատում է մեզ։

2․Ի՞նչ է բնության երևույթը։
Պատասխանը՝ Այն փոփողությունները որը կատարվում է բնության մեջ, անվանում էն Բնության երևույթ։

3․Ի՞նչ է նշանակում «ֆիզիկա» բառը։
Պատասխանը՝ Հունարեն «Ֆյուզիս» կամ հիմիկվա «ֆիզիկա» բառը նշանակում է բնություն։

4․Ի՞նչ է ուսումնասիրում ֆիզիկան։
Պատասխանը՝ Ֆիզիկայում ուսումնասիրում էն՝ Մեխանիկական, ջերմային, էլեկտրոնային, մագնիսական, լուսային, ատոմային, և միջուկային երևույթները, որոնք կոչվում էն նաև Ֆիզիկական երևույթներ։

5․Բերել ֆիզիկական երևույթների օրինակներ։
Պատասխանը՝ Խնձորի ընկնելը, մեքենայի շարժվելը, ջրի սառչելը, ջրի գոլորշանալը, կայծակը։

6․Թվարկել ֆիզիկական երևոյթների տեսակները։
Պատասխանը՝ Մեխանիկական, ջերմային, էլեկտրոնային, մագնիսական, լուսային, ատոմային, և միջուկային։

7․Ի՞նչ է ֆիզիկական մարմինը։Բերել օրինակներ։
Պատասխանը՝ Ֆիզիկական մարմինը այն է օրինակ՝ մատիտ, մարդ, մեքենա, և այլ առարկաներ։

8․Ի՞նչ է նյութը։Բերել օրիակներ։
Պատասխանը՝ Նյութը այն է ինչից ֆիզիկական մարմիններն կազմված էն, օրինակ՝ Փայտ, պխինձ կամ երկաթ, ջուր, և այլն։

9․Ի՞նչ է մատերիան։
Պատասխանը՝ Մատերիան այն ամենն է ինչ գոյություն ունի տիեզերքում, նաև այն նյութերը մատերիայի տեսակ է։

10․Ո՞րն  է ֆիզիկայի հիմնական խնդիրը։
Պատասխանը՝ Ֆիզիկայի խնդիրը շրջակա աշխարհի և նրան մեջ կատարվող երևույթները բացատրելն է։

Արիստոտել – հունական նշանավոր մարդ եր։ Պլատոնի փիլիսոփայության նման՝ Արիստոտելի փիլիսոփայությունը խորը և մեծ հետք է թողել հետագա դարերի փիլիսոփայական զարգացման վրա։ Ծնվել է՝ մ․թ․ա․ 384թ․ Մահացել է 62 տարեկանում՝ մ․թ․ա․ 322թ․։ Բնակվել եր Աթենքում և եղել եր հույն։ Ունեցել է իր անձնական դպրոցը, և իր դպրոցից է եղել՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, Թեոփրեատեսը, Եվդեմոս Հռոդոստոցի և այլն։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու մահից հետո Աթենքում սկսվում են հակամակոդոնական հուզումներ, որոնց ժամանակ Արիստոտելին մեղադրում են «անաստվածություն» տարածել մեջ։ Նա չի մնում Աթենքում և գնում է Խալկիդա քաղաք՝ իր կողմից հիմնած դպրոցը թողնելով աշակերտ Թեոֆրաստեսին։ Խալկիդա հեռանալուց մեկ տարի անց մ․թ․ա․ 322թ, Արիստոտելը մահանում է և իր կտակի համաձայն թաղվում իր կնոջ՝ Պեֆիադայի կողքին։ Երբ Մակեդոնացին սկսում է իր պարսկական արշավանքը, Արիստոտելը վերադառնում է Աթենք և Ապոլլոն Լիկեյացու տաճարի մոտ հիմնում է իր դպրոցը, որը տեղանքի անունով կոչվում է Լիկեյ։ Արիստոտելը գրել է բազմաթիվ ու բազմապիսի աշխատություններ, որոնց մի մասը կորչել է։ Արիստոտելի աշխատություններն ըստ բովանդակության բաժանում են 7 խմբի՝ տրամաբանական, փիլիսոփայական, ֆիզիկական, կենսաբանական, բարոյագիտական, հասարակագիտական և գեղագիտական։ Արիստոտելը գիտությունները դասակարգում էր երեք խմբի մեջ՝ տեսական, գործնական և ստեղծագործական։Որոշ աշխատությունների դեպքում գիտնականները վիճարկում են Արիստոտելի հեղինակ լինելը։ Փիլիոսփայի բոլոր ստեղծագործությունները միասին ստացել են «Արիստոտելյան կորպուս» անվանումը։ Առաջին փիլիսոփան է եղել Արիստոտելը, ով գրել է ֆիզիկայի մասին գիրք անունը՝ “Ֆյուզիս”՝ Բնություն։

Փաստեր – Արիստոտելի հայրը բժիշկ էր։ Նա տվեց իր միակ երեխային լավ կրթություն։ Արիստոտելը երկար ժամանակ կարծում եր որ կդառնա բժիշկ։ Իհարկե հնարավոր եր նա օգնում էր իր հորը ընդունել հիվանդներին։ Արիստոտել շարունակում եր իր կրթությունը Աթենքում։ Այնտեղ նա կարողացավ փրկել մի հարուստ մարդ արյան վարակից։ Այդպես տասնյոթ տարեկան Արիստոտել ստացավ լավ բժշկի կոչում։ Արիստոտել սովորում էր Պլատոնի մոտ և երկու տարի հետո Պլատոնը թույլ տվեց Արիստոտելին դասավանդել։ Աիրստոտելը կարողացավ գրավել Պլատոնի ուշադրությունը և նա շուտով դարձավ փիլիսոփա պլատոնիկ։ Նաև նա ասել է “Պլատոնը իմ ընկերն է, բայց իրականությունը ամենից թանկ է։”։

Լրացուցիչ առաջադրանք․սովորել Է.Ղազարյանի դասագրքից(7-րդ դասարան )էջ 5-ից մինչև էջ10։