4) Отдых, море, парк, сад, бассейн, музыка, работа.
7. Вставьте вместо точек местоимения:
мой, моя, моё
Это мой. дом. Это моя сестра. Это моё окно.
Это мой брат. Это мой класс. Это моё фото.
Это моё яблоко. Это мой шкаф. Это моя школа.
Это моя мама. Это мой город. Это мой журнал.
8 . Напишите существительные во множественном числе:
Аптека, салат, нож, стул, врач, шкаф, телефон, лекция, море, буква, город, библиотека, платье, журнал, здание, бабушка, друг, брат, кресло, человек, цифра, ресторан, ребёнок, дерево
Аптеки, салаты, ножи, стулья, врачи, шкафы, телефоны, лекции, моря, буквы, города, библиотеки, платья, журналы, здания, бабушки, друзья, братья, кресла, люди, цифры, рестораны, дети, деревья.
9. Поставьте существительные во множественное число:
Единственное число
Множественное число
Это шкаф Это дом Это парк Это гараж Это банк. Это театр Это телефон Это аудитория Это книга и журнал Это ребёнок Это офис Это слово Это брат Это ваза Это тётя Это окно Это поликлиника Это сестра
Шкафы дома парки гаражи банки театры телефоны аудитории книги и журналы дети офисы слова братья вазы тёти окна поликлиники сёстры
1. Грамоты не знаю, а весь век пишу. (Карандаш) 2 .Непоседа птица эта – одного с берёзой цвета. (Сорока) 3. Где живёт он? – В самой чаще, самой-самой настоящей. Там гуляет, там и спит, там детей своих растит. (Медведь ) 4. Это что за зверь лесной встал, как столбик, под сосной. И стоит среди травы – уши больше головы? (Заяц) 5. Два братца не могут расстаться: утром в дорогу, ночью к порогу. (Сапоги).
Упражнение 12. Задание на классификацию предметов:
Записать слова, обозначающие названия деревьев, названия птиц, овощей, машин, посуды, одежды и т. др.; берёза, дуб, ель, сосна, клен морковь, картофель, огурец, помидор, капуста BMW, Lada, Mercedes, Toyota, Audi, Lexus чашка, тарелка, кастрюля, ложка рубашка, платье, брюки, шапка, сапоги
Записать дни недели в нужном порядке; понедельник, вторник, среда, четверг, пятница, суббота, воскресенье
Записать названия зимних, весенних, летних, осенних месяцев (или всех месяцев года). Зимние месяцы: декабрь, январь, февраль Весенние месяцы: март, апрель, май Летние месяцы: июнь, июль, август Осенние месяцы: сентябрь, октябрь, ноябрь
Джинсы наверняка найдутся в любом гардеробе. А знаете ли вы историю их происхождения?
КАК ПОЯВИЛИСЬ ДЖИНСЫ
Джинсовой тканью торговали ещё в Генуе (Италия) во времена Средневековья. По одной из версий, джинсы и называются так по французскому названию города Генуя.
Первые джинсы в Генуе делали из вельвета и использовали как рабочую одежду. Ткачи во Франции, в городе Ниме, попробовали наладить производство удобных штанов у себя, но их ткань была грубее — так появился деним, в переводе, «из Нима». Из него стали шить рабочую одежду. История джинсов в США начинается в середине XIX века, когда молодой человек, которого звали Ливай Страусс прибыл из Германии в Нью-Йорк, чтобы вместе со старшими братьями работать в магазине одежды, а через два года он открыл собственный магазин в Сан-Франциско. Там же Страусс знакомится с Джейкобом Дэвисом — портным, который создал штаны из удобного и прочного материала, который не порвётся от тяжёлой работы.
Дэвис и Страусс решили использовать деним для своей одежды. В то время деним уже производили и в Америке. А синий цвет первых джинсов объясняет легенда: корабль, на котором Страусс и Дэвис перевозили ткань, попал в шторм, и бочки с синей краской разбились и окрасили ткань. Чтобы не выбрасывать ткань, было решено сшить из неё штаны. Покупатели раскупили целую партию, оценив прочность нового материала. В начале XX века джинсы понравились ковбоям и стали символом Америки. Сегодня джинсы – это удобная и стильная одежда на каждый день, которая подходит мужчинам, женщинам и детям.
Основные модели джинсов: Классические — свободные, с прямыми штанинами; Клёш — облегают ногу до колена и расширяются книзу; Сидящие свободно — очень широкие по всей длине, штанины закрывают обувь; Карго – джинсы с объёмными боковыми накладными карманами. По материалам интернета
УПРАЖНЕНИЯ НА ОБОГАЩЕНИЕ СЛОВАРНОГО ЗАПАСА
Упражнение 1. Замените одним словом из четырёх букв:
Приятель — друг
Солдат — воин
Противник — враг
Работа — труд
Шагать — идти
Упражнение 2. Замените словосочетание одним словом:
Храбрый человек — герой
Богатый человек — богач
Сильный человек — силач
Весёлый человек — весельчак
Упражнение 3. Найдите спрятавшееся слово.
Хлев , столб , удочка , цель, коса . лес
Упражнение 4. Назови одним словом.
Как называется крупный населённый пункт? Город
Как одним словом можно назвать жителей одной страны? Народ
Վարժություն 1։ Դո՛ւրս գրել այն բառերը, որոնցում գրաբարյան ն վերջնա- հնչյունը հոգնակիի կազմության ժամանակ չի վերականգնվում, բայց վերա- կանգնվում է բառակազմության ժամանակ։ Կողմ, բեռ, գառ, դուռ, մաս, թոռ, լեռ, ծունկ, ծոռ, հարս, սերմ, ձուկ, մուկ, նուռ։ Կողմ-կողմեր,մաս-մասեր,սերմ-սերմեր։
Վարժություն 2։ Առանձին սյունակներով դո՛ւրս գրել եզակի և հոգնակի գոյականները։ Երեք եզակի և երեք հոգնակի գոյականներով կազմել նախա- դասություններ։ Ես նայում եմ սեգ Արագած սարին, Դարերի ձյուն կա նրա կատարին, Ժայռեր կան այնտեղ շանթերից կիսված, Հողմերից ծեծված, արևից կիզված, Եվ անդունդներ կան գագաթներն ի վար Վշտի պես խորունկ, ցավի պես խավար… Սակայն լանջերին արև՜ է, գարո՜ւն, Աղբյուրն է խոսում, խայտում է առուն, Բուրմունքը թևին՝ զեփյուռն է խաղում, Բոսոր կակաչն է հովից ծիծաղում, Ծաղիկն է բուսնում ժայռին ու քարին, Թեկուզ դարերի ձյուն կա կատարին, Թեկուզ հողմածեծ գագաթներն ի վար Անդունդներ կան մութ, վշտի պես խավար։ Վահագն Դավթյան
Եզակի գոյականներ
սարին
կատարին
ցավը
արևը
աղբյուրը
առուն
զեփյուռն
կակաչն
ծաղիկն
քարին
Հոգնակի գոյականներ
դարեր
ժայռեր
հողմեր
գագաթներ
անդունդներ
լանջեր
Նախադասություններ եզակի գոյականներով
Արագածի սարին ձյունով էր ծածկված։
Լույսը փայլում էր լեռան կատարին։
Արևը ջերմություն էր տալիս ծաղիկին։
Նախադասություններ հոգնակի գոյականներով
Խոր անդունդները կորչում էին մշուշի մեջ։ Բարձր ժայռերը շողում էին արևի տակ։ Սառը հողմերը խառնվում էին մառախուղի հետ։
Նա շատ հարգված ատամնաբույժ էր, քառասուն քանի տարեկան, աղջիկը համարյա ուսանող: Լուրջ, զուսպ, առանց զարմացնող տեսակետների, բայց որպես մասնագետ ու քաղաքացիմեծ համբավ վայելող մարդ: Մի օր տուն եկավ մի դնովի քթով: Վախն անցնելուց հետո, կինն ու աղջիկը ծիծաղեցին կեղծ հանդուրժողականությամբ: Ակնոցի սև շրջանակներով, հարբեցողի քթերից էր ունքերով ու բեղերով, որ մարդուն նմանեցնում է Գրաուչո Մարկսին : Բայց մեր ատամնաբույժը չէր փորձում նմանակել Գրաուչո Մարկսին: Նստեց ճաշի սեղանի շուրջ (միշտ տանն էր ճաշում), իր սովորական ձգվածությամբ, հանգիստ ու մի թեթև ցրված: Բայց դնովի քթով: – Սա ի՞նչ է,- պակաս ծիծաղելով հարցրեց կինն աղցանից հետո: – Սա՞, ի՞նչը: – Այդ քիթը: – Ա՜խ, սա: Մի ցուցափեղկում տեսա, մտա ու առա: – Հայրի՜կ: Ճաշից հետո, ամեն օրվա պես, նա թիկնեց հյուրասենյակի բազմոցին: Կնոջ համբերությունը հատեց: – Հենց հիմա դա հանի: – Ինչո՞ւ: – Կատակն էլ իր ժամանակն ունի: – Բայց սա կատակ չէ: Ննջեցհարբեցողի քիթը դրած: Կես ժամ անց արթնացավ ու շարժվեց դեպի դուռը: Կինը նրան հարցրեց. – Ո՞ւր ես գնում: – Ինչպե՞ս թե ուր եմ գնում. վերադառնում եմ աշխատանքի: – Բայց այդ քթո՞վ: – Ես քեզ չեմ հասկանում, – ասաց նա առանց ապակիների շրջանակների միջից դժգոհ նայելով կնոջը:- Եթե նոր փողկապ լիներ, դու ոչինչ չէիր ասի: Միայն այն պատճառով, որ քիթ է: – Հարևանների մասին մտածիր: Հաճախորդների մասին մտածիր: Հաճախորդներն, իրականում, չհասկացան հարբեցողի քթի խորհուրդը: Ժպտացին, հարցեր տվեցին, բայց այցելությունն ավարտեցին հետաքրքրված՝ ատամնաբուժարանից դուրս գալով կասկածների մեջ: – Գժվե՞լ է: – Չգիտեմ,- պատասխանում էր քարտուղարուհին, որն արդեն տասնհինգ տարի նրա հետ էր աշխատում:- Երբեք նրան այսպիսին չեմ տեսել: Այդ գիշեր, ինչպես միշտքնելուց առաջ, նա լոգանք ընդունեց: Հետո պիժաման հագավ, դրեց կեղծ քիթը և գնաց պառկելու: – Դու այդ քիթը անկողնում դնելո՞ւ ես,- հարցրեց կինը: – Այո: Բացի այդ, այլևս չեմ հանելու այս քիթը: – Բայց ինչո՞ւ: – Իսկ ինչո՞ւ ոչ: Քնեց անմիջապես: Կինը գիշերվա կեսն անցկացրեց քթին նայելով: Նա խելագարվել է: Հաստատ: Ամեն ինչ վերջացած է՝ փայլուն կարիերան, համբավը, անունը, հոյակապ ընտանիքը. ամեն ինչը փոխել է մի դնովի քթով: – Հայրի՛կ: – Այո, աղջիկս: – Կարո՞ղ ենք զրուցել: – Իհարկե կարող ենք: – Այդ քո քթի մասին: – Իմ քթի մասին, նորի՞ց: Լսեք, դուք միայն դրա մասի՞ն եք մտածում: – Պա՜պ, բա ինչպե՞ս չմտածենք: Մի ժամվա մեջ քեզ պես մարդը որոշում է դնովի քթով ման գալ ու չի ուզում, որ դա ոչ ոք չնկատի՞: – Քիթն իմն է ու շարունակելու եմ այն կրել: – Բայց ինչո՞ւ, հայրի՛կ: Դու չե՞ս գիտակցում, որ շենքի ծաղրածուն ես դարձել: Ես այլևս չեմ կարողանում հարևանների դեմքին նայել ամոթից: Մայրիկն այլևս հասարակական կյանք չունի: – Չունի, որովհետև չի ուզում: – Բայց ինչպե՞ս դուրս գա փողոց դնովի քթով մի մարդու հետ: – Բայց ես «մի մարդ» չեմ: Ես՝ ես եմ: Իր ամուսինը: Քո հայրը: Նույն մարդն եմ, ինչ կայի: Հարբեցողի քիթը չի նշանակում, որ մի բան փոխվել է: – Եթե դա փոփոխություն չի նշանակում, այդ դեպքում ի՞նչ իմաստ ունի այն օգտագործելը: – Իսկ եթե դա փոփոխություն չի նշանակում, ինչո՞ւ չօգտագործել: – Բայց, բայց… – Աղջիկս… – Հերի՛ք է: Այլևս չեմ ուզում զրուցել: Դու այլևս իմ հայրը չես: Կինն ու աղջիկը տնից գնացին: Նա կորցրեց իր բոլոր հաճախորդներին: Քարտուղարուհին, որ տասնհինգ տարի աշխատում էր իր հետ, դուրս եկավ աշխատանքից. չգիտեր, ինչ սպասել մի մարդուց, ով դնովի քիթ է օգտագործում: Խուսափում էր նրան մոտենալուց: Հրաժարականը փոստով ուղարկեց: Մտերիմ ընկերները վերջին փորձն արեցին՝ նրա համբավը փրկելու, համոզեցին հոգեբույժի դիմել: – Դուք կհամաձայնեք,- ասաց հոգեբույժը գալով այն եզրակացության, որ նրա հետ ամեն ինչ նորմալ է,- որ ձեր պահվածքը մի քիչ տարօրինակ է: – Ուրիշների՛ պահվածքն է տարօրինակ,- ասաց նա:- Ես շարունակելու եմ կրել սա: Իմ մարմնի իննսուներկու տոկոսը շարունակում է մնալ առաջվանը: Չեմ փոխել ո՛չ հագուստիս, ո՛չ մտածելուս, ոչ էլ պահվածքիս ձևը: Նույն հիանալի ատամնաբույժն եմ, լավ ամուսին, լավ հայր, հարկատու, Ֆլումինենսեի աշխատակիցը, ամեն ինչ առաջվա պես: Բայց մարդիկ այս քթի պատճառով հրաժարվում են ամեն ինչից: Մի հասարակ հարբեցողի քթի պատճառով: Այսինքն ես՝ ես չեմ, ես իմ քի՞թն եմ: – Այո, — ասաց հոգեբույժը:- Թերևս դուք ճիշտ եք: Ի՞նչ եք կարծում, ընթերցող: Նա ճի՞շտ է: Ինչ ուզում է, լինի, նա չհանձնվեց: Շարունակում է օգտագործել դնովի քիթը: Որորվհետև հիմա դա այլևս քթի հարց չէ: Հիմա՝ սկզբունքի հարց է:
Առաջադրանքներ`
Ա) Ձեր կարծիքով, ո՞ր կետերն են համապատասխանում պատմվածքին, որոնք՝ ոչ: Ձեր պատասխանները հիմնավորե՛ք:
«Լուրջ, զուսպ, առանց զարմացնող տեսակետների» մարդը տարօրինակ բան չի կարող անել: Ոչ, քանի որ յուրաքանչյուրն իր մեջ ունի իր խենթ ես-ը որը կարող է արթնանալ, և դա կապ չունի մարդու լրջության և զսպվածության հետ։
Հասարակական կարծիքը չի կարող որոշիչ լինել մարդկանց հարաբերություններում: Ոչ, տեքստում ընտանիքը լքեց հորը, քանի որ հասարակությունը նրան տարօրինակ և խենթ էր համարում։
Հասարակությունն ընդունում է անհատին ըստ իր արժանիքների, ոչ ըստ իր արտաքին տեսքի: Ոչ, երբեմն մարդիկ մյուսներին գնահատում են մակերեսորեն, առանց խորանալու իր արժանիքների և ներքին գեղեցկության մեջ։
Ընտանիքը սիրում և ընդունում է ընտանիքի անդամին այնպիսին, ինչպիսին նա կա: Ոչ, տեքստում ընտանիքի անդամները չընդունեցին հերոսի տարօրինակությունը և լքեցին նրան։
Ընտանիքի հայրը հանուն իր ընտանիքի դեմ է գնում իր սկզբունքներին: Ոչ, տեքստում ընտանիքի հայրը դեմ չգնաց իր սկզբունքներին, քանի որ նա դա տարօրինակություն չէր համարում։
Բ) Հիմնավորված պատասխանե՛ք պատմվածքի հերոսի հարցին. «Ի՞նչ եք կարծում, ընթերցող: Նա ճի՞շտ է: Ինչ ուզում է, լինի, նա չհանձնվեց: Շարունակում է օգտագործել դնովի քիթը: Որորվհետև հիմա դա այլևս քթի հարց չէ: Հիմա՝ սկզբունքի հարց է:»:
Կարծում եմ այո, այդ ,,սովորական,, դնովի քիթը, հայելու նման ցույց տվեց իրեն մոտիկ մարդկանց իրական դեմքերը, որոշները նրանից երես թեքեցին փոքրիկ արտաին փոփոխության պատճառով, իսկ իրական ընկերները միշտ նրա հետ կմնան, չնայած իր տարօրինակությունների։
Երբ ուսումնասիրում ենք բառերը, պարզ է դառնում, որ դրանց մի մասն արտահայտում է անձ, առարկա, հասկացություն (օր.՝ մարդ, աշակերտ, սեղան, ծառ, քար, հարգանք, ուրախություն), մեկ այլ մասը՝ առարկայի հատկանիշ (օր.՝ գեղեցիկ, շատ, փոքր), մյուսները՝ գործողություն (օր.՝ կառուցել, նկարել, փորագրել), քանակ (օր.՝ մեկ, երկու, մեկ երրորդ) և այլն։ Բացի այդ՝ բառերի մի մասը քերականորեն կարող է փոփոխվել՝ հոլովվել, մյուս մասը՝ խոնարհվել, մեկ այլ մասը չի փոփոխվում և այլն։ Այս ամենի հետևանքով ամեն մի բառ նա- խադասության կազմում կատարում է շարահյուսական տարբեր գործառույթներ՝ ենթակայի, ստորոգյալի, տարբեր լրացումների, կապակցական և այլն։ Ահա այս երեք հանգամանքի՝ կոնկրետ իմաստների, քերականական հատկանիշների, շարահյուսական կիրառությունների հիման վրա էլ լեզվում եղած բառերը բաժա- նում ենք խմբերի, որոնք կոչվում են խոսքի մասեր։ Ժամանակակից հայերենում կա տասը խոսքի մաս՝ գոյական անուն, ածական անուն, թվական անուն, դերանուն, բայ, մակբայ, կապ, շաղկապ, վերաբերական (եղանակավորող բառեր), ձայնարկություն։ Այս խոսքի մասերից յուրաքանչյուրն ունի իրեն բնորոշ քերականական հատկանիշներ, որոնք ուսումնասիրվում են ձևաբանության մեջ։
ԳՈՅԱԿԱՆ ԱՆՈՒՆ 1.Գոյականի թվի կարգը
Գոյական են կոչվում այն բառերը, որոնք անվանում են անձ, առարկա կամ հասկացություն, օրինակ. լիճ, հող, նկարիչ, քանդակագործ, երաժշտություն, հարգանք։ Գոյականներն ունեն քերականական երեք հատկանիշ, այսինքն՝ քերականական երեք կարգ։ Դրանք են թիվը, առումը (առկայացումը) և հոլովը։ Գոյականի թվի կարգը։ Այս կարգը ցույց է տալիս գոյականի արտահայտած առարկաների քանակը։ Գոյականն ունի երկու թիվ՝ եզակի և հոգնակի։ Եզակի թիվը ցույց է տալիս մեկ առարկա կամ տվյալ տեսակի առարկան ընդհանրապես և արտահայտվում է առանց վերջավորությունների, օրինակ՝ սար, վրձին, նկար, սեղան, ճանապարհ և այլն։ Հոգնակի թիվը ցույց է տալիս մեկից ավելի միատեսակ առարկաներ, օրինակ՝ սարեր, վրձիններ, նկարներ, սեղաններ, ճանապարհներ։ Ժամանակակից հայերենում հոգնակի թիվը կազմվում է տարբեր վերջավորություններով։ Այդ վերջավորություններն են՝ -եր, -ներ, -իկ, -ք, -այք, — ինք։ Առավել գործածական են -եր և -ներ վերջավորությունները, իսկ մնացած- ներով կազմվում է սահմանափակ քանակով բառերի հոգնակի թիվը։ -Եր և -ներ վերջավորությունների գործածությունը պայմանավորված է բառերի վանկերի քանակով։ Եթե բառը միավանկ է, ապա հոգնակին կազմում է — եր մասնիկով, օրինակ՝ սարեր, մեխեր, քարեր, ծառեր, տներ և այլն։ Եթե բառը բազմավանկ է, ապա հոգնակին կազմվում է -ներ մասնիկով, օրինակ՝ գրիչներ, աթոռներ, աշակերտներ, սեղաններ, նստարաններ, պատճեններ և այլն։ Այս ընդհանուր կանոնի հետ պետք է հաշվի առնել հետևյալը։ ա) Մի շարք բառեր գրաբարում ունեցել են ն վերջնահնչյունը, այսինքն՝ այդ բառերը ավարտվել են ն-ով, որն աշխարհաբարում ընկել է (մուկն – մուկ, դուռն — դուռ և այլն)։ Այս ն հնչյունը մի շարք բառերի հոգնակիի կազմության ժամանակ վերականգնվում է, ինչպես՝ բեռներ, գառներ, դռներ, եզներ, թոռներ, լեռներ, ծնկներ, ծոռներ, հարսներ, ձկներ, մկներ, մատներ, նռներ և այլն։ Գրաբարյան ն վերջնահնչյունը կարող է հոգնակի թվի կազմության ժամանակ չվերականգնվել, բայց ի հայտ գալ բառակազմության ժամանակ՝ սերմ-սերմեր-սերմնացան, կողմ- կողմեր-կողմնացույց, մաս-մասեր-մասնակից և այլն։ բ)Ռուս բառի հոգնակին կազմվում է -ներ վերջավորությամբ՝ ռուսներ։ գ) Այն երկվանկ բառերը, որոնց երկրորդ վանկը կազմված է գաղտնավանկի ը-ով, հոգնակիում հիմնականում ստանում են -եր վերջավորությունը, ինչպես՝ արկղ-արկղեր, աստղ-աստղեր, դուստր-դուստրեր, եզր-եզրեր, սանր-սանրեր, տետր-տետրեր, վագր-վագրեր և այլն18։ դ) Հոգնակիի կազմության ժամանակ –եր վերջավորություն են ստանում այն բազմավանկ բաղադրյալ բառերը, որոնց վերջին բաղադրիչը միավանկ կամ երկրորդ վանկը գաղտնավանկի ը-ով երկվանկ բառ է, և այդ վերջին բաղադրիչը պահպանում է իր հիմնական իմաստը, օրինակ՝ անձրևաջրեր, շոգենավեր, հեռագրեր, նախահայրեր, դրամարկղեր, արքայադուստրեր և այլն։ Իսկ եթե վեր- ջին բաղադրիչը չի պահպանում իր հիմնական իմաստը, ապա բաղադրյալ բազ- մավանկ բառի հոգնակին կազմվում է -ներ վերջավորությամբ, ինչպես՝ ազգա- սերներ, բեռնակիրներ, մեծատուններ, որմնադիրներ, պատմագիրներ, փայտահատներ և այլն։ -Ք վերջավորությամբ կարող է կազմվել -ցի (-ացի, -եցի) ածանցով կազմված այն բառերի հոգնակին, որոնք ցույց են տալիս որևէ տեղի, վայրի, երկրի բնակիչ, օրինակ՝ գյուղացիք, քաղաքացիք և այլն։ Բայց պետք է նշել, որ այս ձևերը խոսակցական են, և գրական լեզվում գործածվում են այս բառերի -ներ վեր- ջավորությամբ հոգնակիները՝ գյուղացիներ, քաղաքացիներ։ -Ք -ով է կազմվում նաև այլ բառի հոգնակին՝ այլք։ Երբեմն գործածվում է նաև այլեր հոգնակին, օրինակ՝ Ուր թալանում են մերոնք ու այլերը (Հովհաննես Թումանյան)։ -Այք վերջավորությամբ կազմվում են կին, ինչպես նաև տիկին, պարոն բառերի հոգնակիները՝ կանայք, տիկնայք, պարոնայք, սակայն տիկին և պարոն բառերի հոգնակիները կարող են կազմվել նաև -ներ մասնիկով՝ տիկիններ, պարոններ։ -Իկ վերջավորությամբ կազմվում է միայն մարդ բառի և նրանով կազմված այն բառերի հոգնակին, որոնցում նա վերջին բաղադրիչն է, օրինակ՝մարդիկ, տղամարդիկ, նախամարդիկ և այլն։ -Ինք վերջավորությամբ կազմվում է անձ բառի հոգնակին՝ անձինք, թեև գործածական է նաև անձեր ձևը։
Հնարավոր է որոշ այսպիսի բառերի նաև –ներ-ով հոգնակին, ինչպես՝ արկղներ, անգղներ, գամփռներ և այլն։ Պետք է հիշել, որ եթե գոյականներն ունեն բազմազան, տարբեր, մի շարք, որոշ, զանազան, բոլոր և նման որոշիչ լրացումներ, ապա դրվում են հոգնակի թվով, օրինակ՝ բազմազան ծաղիկներ, մի շարք խնդիրներ, որոշ գրքեր, զանազան գործեր, բոլոր տները և այլն։
Վարժություններ
Վարժություն 1։ Դո՛ւրս գրել այն բառերը, որոնցում գրաբարյան ն վերջնա- հնչյունը հոգնակիի կազմության ժամանակ չի վերականգնվում, բայց վերա- կանգնվում է բառակազմության ժամանակ։ Կողմ, բեռ, գառ, դուռ, մաս, թոռ, լեռ, ծունկ, ծոռ, հարս, սերմ, ձուկ, մուկ, նուռ։ Կողմ, մաս, սերմ,
Վարժություն 2։ Առանձին սյունակներով դո՛ւրս գրել եզակի և հոգնակի գոյականները։ Երեք եզակի և երեք հոգնակի գոյականներով կազմել նախա- դասություններ։ Ես նայում եմ սեգ Արագած սարին, Դարերի ձյուն կա նրա կատարին, Ժայռեր կան այնտեղ շանթերից կիսված, Հողմերից ծեծված, արևից կիզված, Եվ անդունդներ կան գագաթներն ի վար Վշտի պես խորունկ, ցավի պես խավար… Սակայն լանջերին արև՜ է, գարո՜ւն, Աղբյուրն է խոսում, խայտում է առուն, Բուրմունքը թևին՝ զեփյուռն է խաղում, Բոսոր կակաչն է հովից ծիծաղում, Ծաղիկն է բուսնում ժայռին ու քարին, Թեկուզ դարերի ձյուն կա կատարին, Թեկուզ հողմածեծ գագաթներն ի վար Անդունդներ կան մութ, վշտի պես խավար։ Վահագն Դավթյան Եզակի՝ սար, կատար, աղբյուր, թև, կակաչ, ծաղիկ, ժայռ, քար, Արագած, զեփյուռ, գարուն, ձյուն, առուն, վիշտ ։ Սարի կտուրի վրա հավաքվել էր ձյունը։ Քարոտ ժայռի վրա կար մի միայնակ կակաչ։ Աղբյուրի մոտ կային սիրուն ծաղիկներ։ Հոգնակի՝ դարեր, ժայռեր, շանթեր, հողմեր, անդունդներ, գագաթներ, լանջեր։ Այս լանջերի մոտ դարերով կար մի լճակ։ Քարոտ ժայռերի մոտ սկսվեց մի ուժեղ հողմ։
Մի ամառվա շոգ օր էր. բայց չնայած անտանելի շոգին ու թեժ արևին, Բաղդադի փողոցները լիքն էին ժողովրդով։ Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորը փառավոր հաղթությունից հետո պետք է վերադառնար իր մայրաքաղաքը։ Աղքատ ժողովուրդը հավաքվել էր թամաշա անելու։ Մարդիկ անհամբեր սպասում ու գովում էին թագավորին, փառաբանում էին նրա քաջությունը, խելքը, մեծահոգությունը, իմաստությունը, արդարադատությունը և շատ ուրիշ բարձր առաքինությունները։
Էս ժամանակ բազմության միջից դուրս եկավ Սայիդ անունով մի աղքատ ու սկսեց ամենախիստ խոսքերով հայհոյել թագավորին։
Ամբոխը սաստիկ վրդովվեց. չորս կողմից վրա դառան, որ ոտնատակ տան Սայիդին, երբ մեջ մտավ մի անծանոթ։
— Կանգնեցե՛ք,— ասավ,— ո՛վ ազնիվ մարդիկ, ու ձեր ուշադրության ականջները միառժամանակ կախ արեք իմ մտքի ճյուղերին։
Ամբոխը կանգ առավ։
— Ի՛նչ լավ է խոսում, է՜,— ձեն տվեց մինը.— խոսի՛ր, խոսի՛ր, լսում ենք։
— Չէ՛, էդպես չի. սպասեցեք ու ինձ ականջ արեք։ Դուք ուզում եք սրա կողքերը փշրեք։ Շատ լավ։ Ասենք թե տեղն է ու արդարացի։ Բայց կարող է պատահել, որ հարկավոր է սրա երկու կողքը փշրել, իսկ դուք միայն մի կողքը կփշրեք։ Էդպեսով էլ կվարվեք և՛ անարդար, և՛ անխելք։
— Լավ ես ասում, ես իմ աստվածը,–– ձեն տվին ամեն կողմից։— Հապա ի՞նչ անենք, ներե՞նք էն վիրավորանքը, որ սա հասցրել է մեր ամենաիմաստուն, ամենագերագույն, ամենահեռատես, ամենասրատես թագավորին, աշխարհքի կենտրոնին, աստուծո ստվերին, աստղերի աստղին, արեգակների արեգակին…
— Չէ, ես հո չեմ ասում՝ ներենք, ես ասում եմ՝ մի հարցնենք ու լսենք, թե ի՛նչ է ասում էս մարդը, ինչպես է արդարանում։
— Ես արդարանալու բան չունեմ,— խոսեց Սայիդը։ — Մեղավորներն են արդարանում. իսկ ես ոչ մի մեղք չեմ արել։ Ես միայն էն պետք է ասեմ, ինչ որ ինձ են արել։ Եվ ասեմ թե չէ՝ դուք ձեռքերով կծածկեք ձեր երեսները, բայց էդ էլ չեք կարող անել, որովհետև ձեր երեսների ամոթից ու բարկության տաքությունից ձեր ձեռքերը կէրվեն։
— Վա՛հ, էս ի՞նչ է պատահել։ Ինչպես երևում է, շատ հետաքրքրական բան պետք է լինի։ Պատմի՛ր, պատմի՛ր,— գոռացին ամեն կողմից։
— Ոչ թե հետաքրքրական, այլ մի ցավալի ու անիրավ գործ,— պատասխանեց Սայիդը։— Ականջ արեք, պատմեմ, տեսեք։
— Ես մի գեղեցիկ, խելոք ու աշխատասեր կին ունեի ու երկու կարմրաթշիկ, առողջ, աշխույժ երեխա։ Ինձ համար երջանիկ ապրում էի, ու իսկի մարգարեի խոստացած դրախտն էլ չէր պետքս…
— Տեսե՛ք, տեսե՛ք, ինչեր է հաչում։ Ա՛յ լիրբ հայհոյիչ… Հենց դրա համար էլ էդ բախտին ես արժանացել…— ընդհատեց մեկը։
— Բախտը որ կա՝ ծնվելիս է գրվում մարդու ճակատին. նրանից պրծում չկա,— մեջ մտավ մի ուրիշը։
— Դե լավ, խելքներիդ զոռ մի՛ տաք, թո՛ղ արեք, պատմի։
Ու Սայիդը շարունակեց.
— Քանի տարի էսպես ապրեցինք, ամեն մի տարին, ամեն մի ամիսը, շաբաթը, օրը, ժամն ու վայրկյանը անցան լիքը երջանկություններով։ Բայց չար նախանձը, որ աշխարհքում կործանում է ամեն բան, վերջը իմ երջանկությունն էլ կործանեց։ Իմ կողքին ապրում էր մեր քաղաքի դատավոր Իբրահիմը։ Նախանձեց իմ բախտին, կնոջս ու երեխաներիս խլեց ինձանից։ Կնոջս իրեն հարճ առավ, երեխաներիս ստրուկ տվեց ուրիշներին։ Ու էսպես նրանք ընկան կրկնակի գերության մեջ։ Գերի մոր սիրտը իր երեխաների մոտ էր ու նրանց հետ էլ՝ կրկնակի գերի, երեխաների ուշքն ու միտքն էլ իրենց մոր մոտ էր ու նրա հետ՝ կրկնակի գերի…
— Ա՛յ, էդ լավն էր։ Ի՜նչ սիրուն ասիր՝ կրկնակի գերի…
— Էսպես մնացի մենակ, ու կյանքը մահից էլ ավելի անտանելի դարձավ ինձ համար։
Եվ ահա տեսնում եք՝ անտուն, անտեր թափառում եմ ու չեմ իմանում՝ աշխարհքում էլ ի՛նչ է մնում ինձ համար…
Ամենքի սիրտը շարժվեց։
— Էլ երկար ու բարակ մտածելու ի՞նչ կա էստեղ․ հրես, թագավորը գալիս է, գնա գանգատ արա, էլի՜,— խորհուրդ տվեց աղքատներից մինը։
— Գանգա՜տ արա… լավ ես ասում, բայց թագավորը շրջապատված կլինի իրեն մոտիկների ու մեծամեծների էն տեսակ բազմությունով, որ արի ու մոտեցիր։ Հա, կմոտենան հարուստները, բայց ես ի՞նչպես մոտենամ։ Դուք ասում եք՝ նա մեզ համար արեգակ է, բայց արեգակի նման էլ հեռու է մեզանից։
— Վախիլ մի՛,— սիրտ տվին մյուս աղքատները,— մենք կմոտենանք։ Ինքն էլ էնպես բնավորություն չունի, ամենքին մոտ է թողնում։ Ոչ մի աղքատ դեռ նրա շեմքից ետ չի դառել առանց բարերարվելու։
Էս խոսքումն էին, որ ամբոխը տակնուվրա եղավ, ալեկոծվեց, ամեն մարդ տեղ բռնեց, ու ամենքի աչքերը դարձան դեպի քաղաքի դարպասները տանող գլխավոր փողոցը։ Վերջապես երևաց արքայական թափորը։ Ահա և Հարուն Ալ Ռաշիդն ինքը իր ճոխ ու փայլուն շքախմբով։ Թափորը կանգ առավ գլխավոր հրապարակում, պալատի առջև, թագավորը ձիուց իջավ, բազմեց մեծամեծներով շրջապատված ամպհովանու տակ դրած գահին ու իրավունք տվեց, որ ցանկացողները ներկայանան իրեն։ Առաջ եկան նշանավոր հարուստները, թանկագին նվերներ տվին։ Առաջ եկան վաճառականները, ծանրագնի շալեր, մետաքսի ու կերպասի կտորներ տվին։ Առաջ եկան արհեստավորները, սքանչելի նուրբ բանվածքներ ու ձեռագործներ տվին։ Թագավորն ուրախ ու գոհ ընդունեց ամենքին ու ամեն մեկին մի որևէ քաղցր խոսք ասավ։ Մին էլ հանկարծ ամբոխի միջից մի պատառոտված, հյուծված աղքատ դուրս եկավ, գլխին մի ահագին քար, ու մոտեցավ թագավորին։
— Թագավորն ապրած կենա, ահա էս էլ իմ նվերը։
Թագավորը զարմացավ, մթնեց ու խստությամբ հարցրեց.
— Էս ի՞նչ կնշանակի… Էս ի՞նչ ես տալիս դու ինձ…
— Թագավորն ապրած կենա,— պատասխանեց աղքատը,— թագավորին նվեր տվողը պետք է որ սրտիցը տա. իմ սրտումն էլ էս քարն է ծանրացած, ես էլ էս եմ քեզ նվիրում։
Թագավորը ժպտաց, ապա թե մտքի տունն ընկավ։
— Անունդ ի՞նչ է։
— Երբ դեռ երեխա էի, հերս ու մերս ինձ ասում էին Ջան Սայիդ։ Երբ հասակ առա, հարևաններս ասում էին Աշխատասեր Սայիդ։ Երբ ամուսնացա, կինս ասում էր Լավ Սայիդ, ծանոթներս ու բարեկամներս ասում էին Ազնիվ Սայիդ. իսկ այժմ ասում են Խեղճ, Անբախտ, Աղքատ Սայիդ։
— Ո՞րտեղ ես ապրում։
— Էնտեղ, որտեղ թռչուններն են թռչում, որտեղ քամին է սուլում։
— Դե լա՛վ,— խոսեց Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորը,— իմ տերության մեջ ոչ մի չար գործ չի խուսափիլ իմ հայացքից՝ որ անդնդում կուզի թաքնվի։ Գնա՛ աղոթիր աստծուն, ո՛վ գիտի, գուցե մի օր էլ գա, որ քեզ ասեն Բախտավոր Սայիդ։
Սայիդը գնաց։
Էս դեպքի վրա մի քանի օր անցկացավ։ Հարուն Ալ Ռաշիդը մանրամասն իմացավ Սայիդի պատմությունը, համոզվեց ճշմարտությանը ու կամեցավ դատել արդարն ու մեղավորը։ Մի օր էլ խնջույքի հրավիրեց, հավաքեց իր բոլոր մեծամեծներին։ Մեծամեծներն եկան հավաքվեցին մարմար ավազաններով ու շատրվաններով լիքն այգիները, ծաղիկների մեջ, ծառերի տակին խալիչաների վրա բազմեցին, սկսեցին ղալիան քաշել, ուտել, խմել, քեֆ ու զրույց անել։
Քեֆի թունդ ժամանակը թագավորը հրամայեց՝ հրավիրեն իր հեքիաթախոսին, որ հայտնի էր իր շիտակ ու անկեղծ բնավորությամբ։ Հեքիաթախոսն եկավ, բարև տվեց, բարև առավ, նստեց, սկսեց ղալիան ծխել ու պատմություն անել։
— Աշխարհքում շատ գանձեր կան,— ասավ նա,— բայց ամենաթանկ գանձը լավ անունն է։ Լավ անունով մարդը միաժամանակ ապրում է հազար ու մի տեղ, հազար ու մի մարդու սրտում։ Լավ անունով մարդը էնպես տեղեր է հասնում, որ չի կարող հասնել ո՛չ ձիով, ո՛չ ուղտով, և ո՛չ ուրիշ միջոցով։ Լավ անունով մարդը չի մեռնում։ Նա մահից հետո էլ անտեսանելի ապրում է մեր միջում, ինչպես ոգի։ Միշտ մեր միտն է գալիս, մեր սիրտն է հոսում իր գեղեցիկ հատկությունները։ Լավ բան է լավ անունը։
Մի գանձ էլ կա՝ հարստությունն է։
Հարստությունով մարդ հազար ձեռն է ունենում, հազար ոտը, հազար լեզու և հազար ձևով կարող է հազար լավ գործ կատարել։ Լավ բան է հարստությունը։
Մի գանձ էլ կա՝ էդ էլ խելքն է։
Խելքով մարդը գերմարդ է դառնում։ Խելքով՝ տկարն ուժեղ է, աղքատը՝ հարուստ, վախկոտը՝ անահ։ Նրանից է, որ անլսելի շշնջյունով ասած խոսքը որոտում է ու անցնում աշխարհքի մի ծերից մյուս ծերը։ Լավ բան է խելքը։
Բայց մի գանձ էլ կա, որ լավ անունից էլ, հարստությունից էլ, խելքից էլ վեր է։ Առանց նրան էս բոլորը համարյա թե սարսափելի ու կործանարար կլինեին մարդու համար։ Առանց նրան աշխարհքը կթառամեր ու կամայանար։ Էս գանձը խղճմտանքն է։
Էս գանձը արդեն մեծ մարդիկն են ունենում, և սրա համար էլ նրանք, ինչ էլ որ ունենան, երջանիկ չեն լինում։ Ինչքան հարստություն մտքովդ կանցնի, տուր նրանց, որ նրանք բաժանեն մարդկանց ու բարերարեն, դարձյալ քիչ է նրանց համար։ Իսկ ես ճանաչում էի մի աղքատի, որ երեք գանձ ուներ և իրեն համարում էր երջանիկ ու շարունակ փառաբանում էր աստծուն։ Եվ հպարտությունը մտավ նրա սիրտը, թե ինքն էր ձեռք բերել էն երջանկությունը, ու ոչ ոք էլ չէր կարող խլել իր ձեռքից։ Էս բանն իմացավ չար ոգին ու հասցրեց աստծուն։ Աստված անիծեց չար ոգուն ու իրենից ետ մղեց, ղրկեց էդ երջանիկ մարդու ապրած քաղաքի դատավորի սիրտը։ Դատավորը հանկարծ զգաց, որ իր ներսը մի նոր, անծանոթ ու թունավոր բան է շարժվում։ Սրտի մեջ սկսեց եռալ մի չարություն, ու միտքը մթնեց խավար մշուշից։ Ինքն էլ լավ չիմացավ, թե ինչ էր պատահել իրեն, վեր կացավ, դուրս եկավ, որ հովին տա իրեն, ու երջանիկ աղքատի տան մոտից անցնելիս՝ սկսեց նրան նախանձել։ Բայց ի՞նչ էր աղքատի ունեցած-չունեցած գանձն ու երջանկությունը։ Մի ջրհոր, երկու արմավենի ծառ։ Ջըրհորից սառը ջուր էր խմում, իսկ երկու արմավենին ամբողջ տարին նրան քաղցր պտուղ էին տալիս ու հով ստվեր։ Սառը ջուրը խմում էր, քաղցր պտուղն ուտում ու շվաքում նստում, փառաբանում աստծուն։ Դատավորին շատ թվացին էս գանձերը աղքատի համար, վճռեց նրանից խլի ու խլեց։ Էն օրվանից աղքատը թափառում է դռնից դուռը, նրա հառաչանքից խավարում են աստղերը, նրա թափած արտասուքներից կարիճներ են ծնվում ու աշխարհքը լցվում։
Ամենքի սիրտն էլ խորր շարժվեց էս պատմությունից, ամենքն էլ զայրացան անիրավ դատավորի վրա, ամենքն էլ գտան, որ նա արժանի է խիստ պատժի։
— Իսկ դու ի՞նչ ես ասում, Իբրահիմ,— հարցրեց Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորը իր մեծամեծներից մեկին, Բաղդադի դատավորին։— Ի՞նչ պետք է անել հափշտակող դատավորին։
— Թագավորն ապրած կենա,— պատասխանեց Իբրահիմը,— էդ մի էն տեսակ ոճիր է, որին արժանի պատիժ ես գտնել չեմ կարողանում։
— Իբրահի՛մ,— գոչեց թագավորը,— էդ ոճրագործը դու ես։ Դու ես աղքատ Սայիդից խլել նրա կինը, էդ երջանկության աղբյուրը մեր կյանքում։ Դու ես խլել նրա զավակները, որ մարդկանց կյանքի քաղցր պտուղներն են ու իրենց ծնողներին շվաք են անում ծերության օրերում։
Իբրահիմը խորտակվեց, գետին ընկավ ու խնդրեց, որ իրեն ների թագավորը։
— Ես չեմ քո դատավորը,— խոսեց Հարուն Ալ Ռաշիդը.– քո դատավորն այժմ նա է, ում որ թշվառացրել ես դու։
Ու հրամայեց ներս կանչեն Սայիդին։
— Սայի՛դ,— ասավ,— ահա քո ձեռքն եմ տալիս քո թշնամուն։
— Թագավորն ապրած կենա, իմ ձեռքն ես տալիս, ես ի՞նչ անեմ,— պատասխանեց Սայիդը։
— Հապա ի՞նչ ես ուզում։
— Ես դրանից բան չեմ ուզում, թո՛ղ իմ կնոջն ու երեխաներին վերադարձնի, ես առաջվա նման երջանիկ կլինեմ։
Էս մեծահոգությունը շարժեց թագավորին, նրա աչքերը լցվեցին արտասուքով։ Բոլոր մեծամեծներն էլ սկսեցին արտասվել։
— Լավ, էդ քո դատաստանը,— դարձավ թագավորը Սայիդին.— այժմ իմ դատաստանը լսիր։ Դո՛ւ, Իբրահի՛մ, քո կալվածքների չորս բաժնից երեք բաժինը կտաս Սայիդին, դրա հետ էլ՝ էն քարը, որ Սայիդն ինձ պարգև բերեց, էն քարի քաշով մին ոսկի։
Թագավորի վճիռը վճիռ էր։ Ինչ որ վճռեց, Իբրահիմը տվեց Սայիդին։ Ու Սայիդը իր կնոջ ու երեխաների հետ միասին ստացավ ահագին հարստություն։ Բայց հարստությունից չգոռոզացավ Սայիդը։ Դարձյալ առաջվա նման համեստ կյանք էր վարում ու աշխատում էր առավոտից մինչև իրիկուն։ Երբ ընկերները հարցնում էին, թե՝ ինչո՞ւ չես օգտվում քո հարստությունից ու փարթամ ապրում, ասում էր՝ հարստությունը փչացնում է մարդու սիրտը, խնջույքներն ու ճոխ ճաշերը հոգնեցնում, մաշում են մարդու զգացմունքները, իսկ ես ուզում եմ մնամ միշտ թարմ ու բարի։
Ու իր ամբողջ կարողությունը Սայիդը սպառեց, դրեց բարի գործերի վրա։ Ուսումնարաններ բաց արավ, հիվանդանոցներ շինեց, ջրհորներ փորել տվեց անջուր անապատներում ու ամեն մի ջրհորի քարի վրա արձանագրել տվեց. «Ո՛վ մարդ, խմի՛ր ու հիշիր նրանց, որոնք ծարավից տանջվում են աշխարհքում»։
Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորը Սայիդի նվիրած քարը Անգին քար անվանեց ու ամեն անգամ, դատաստան տեսնելիս, դնում էր սեղանին, իր առջևը, էնպես էր դատաստան տեսնում։ Ավանդությունն ասում է, թե նրա նման էին վարվում նրա հաջորդները՝ արաբական մյուս թագավորները, մինչև թուրքերի գալը։ Թուրքերի գալուց հետո անհետացավ, կորավ էն Անգին քարը, որ աշխարհքի հզորներին հիշեցնում էր արդարությունն ու խղճմտանքը։
Հարցեր և առաջադրանքներ: 1. Անհասկանալի բառերը դուրս գրիր և բառարանի օգնությամբ բացատրիր: թամաշա անել-դիտել 2. Բնութագրիր Սայիդին՝ ըստ հեքիաթի: Սայիդը խելացի, խեղճ և աղքատ էր։ 3. Որոնք են հեքիաթասացի թվարկած չորս գանձերը, համաձայն ե՞ս այդ մտքերի հետ: Ինչու՞: Այո, ես համաձայն եմ հեքիաթասացի մտքի հետ, որովհետև այս չորս գանձերն էլ մարդու կյանքի տարբեր կողմերն են ներկայացնում։ 4. Չորս գանձերից, ըստ քեզ, ո՞րն է ամենակարևորը, և, ընդհանրապես, քեզ համար ո՞րն է ամենակարևոր գանձը: Իմ կարծիքով ամենակարևոր գանձը խղճմտանքն է։ Եթե մարդը խիղճ չունի, նա խելացի և հարուստ կլինի, բայց չար ու անարդար կլինի։ 5. Բնութագրիր Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորին: Հարուն Ալ Ռաշիդը արդար, խղճով և իմաստուն թագավոր է, որը լսում է իր ժողովրդի ձայնը և դատում արդարությամբ։ 6. Ո՞րն է ստեղծագործության ասելիքը: Ստեղծագործության ասելիքն այն է, որ խղճմտանքը մարդու ամենամեծ գանձն է, առանց որի ոչ հարստությունը, ոչ խելքը արժեք չունեն։ Այն ցույց է տալիս, որ արդարությունն ու բարի սիրտը բարձրագույն առաքինություններ են։ Միայն խղճով ու արդարությամբ կարելի է լինել երջանիկ և արժանանալ մարդկանց հարգանքին։
1.Թվել Լավրասիա մայրցամաքից առաջացած մայրցամաքները։ Լավրասիա մայրցամաքից առաջացած մայրցամաքներն են՝ Եվրոպա, Ասիա, Հյուսիսային Ամերիկա։
2.Թվել Գոնդվանա մայրցամաքից առաջացած մայրցամաքները։ Գոնդվանա մայրցամաքից առաջացած մայրցամաքներն են՝ Աֆրիկա, Հարավային Ամերիկա, Ավստրալիա, Անտարկտիդա, Հնդկաստան, Նոր Զելանդիա։
3.Ո՞ր աշխարհամասերն են ներառված Ամերինա աշխարհամասի կազմի մեջ։ Ամերինա աշխարհամասի կազմի մեջ ներառված են՝ Հյուսիսային Ամերիկա և Հարավային Ամերիկա։
4.Ի՞նչ աշխարհամասերի է բաժանվում Եվրասիա մայրցամաքը։ Եվրասիա մայրցամաքը բաժանվում է Եվրոպայի և Ասիայի աշխարհամասերի։
Сегодня мы поговорим о том, чем можно дополнить одежду.
Посмотрите на картинку. Назовите предметы, которые на ней изображены.
Аксеcсуа՛ры — это предметы, детали, дополняющие образ в одежде. Модные аксессуары (сумки, бижутерия, очки, часы, шляпы, шарфы, галстуки, и т. д.) дополняют и украшают костюм, иногда служат знаком социального статуса. В современных домах моды их созданию уделяют большое внимание .
1. Прочитайте тексты. Сравните армянский и русский национальные костюмы. Значение незнакомых слов посмотрите в словаре.
НАЦИОНАЛЬНЫЙ КОСТЮМ
1. Армянский национальный костюм
Каждый народ имеет свои собственные традиции ношения одежды, свой национальный костюм. Традиционный костюм может рассказать о месте проживания носящего его человека, о его деятельности, истории его рода и многом другом. К сожалению, в наше время национальные костюмы во многих странах не так популярны или не используются вовсе. В некоторых странах можно увидеть национальную одежду лишь в музее или на выступлении ансамбля народной музыки или танца. А в Индии женщины учатся ходить в сари (традиционная женская одежда) с раннего возраста. Армянский национальный костюм или армянский тараз – сложился на протяжении веков. Он имеет заметные особенности в зависимости от конкретного региона, пола (мужской и женский), назначения (праздничный, свадебный или повседневный) и возраста (детский, девичий, замужней женщины, пожилой женщины) человека. При общем сходстве в покрое и в приёмах украшения армянский костюм имел свои особенности. Каждому региону исторической Армении был присущ свой особенный костюм, каждый район, поселение, семья, даже девушки в одной семье отличались в стиле, покрое, в основных формах, в сочетаниях цветов, украшений и т.д. Важную роль в народной одежде играл орнамент и цветовая символика. В армянской традиционной одежде, в частности женской, чаще встречается красный цвет. Абрикосовый является символом мудрости и благоразумия, красный — мужества, синий – небесной справедливости. Красный цвет в сочетании с зелёным в первую очередь связывается со свадебной символикой. Смена цветной одежды на тёмную означает наступление старости. Чёрный – самый распространённый цвет траура. Белый был цветом одежды при крещении. Жёлтый цвет связан с увяданием природы. Он встречается очень редко. Его связывали с болезнью и считали, что он приносит вред. Каждый узор на костюме имеет свой тайный смысл. Вышивка на мужской и женской народной армянской одежде чаще всего располагалась вокруг выреза, рукавов. Мужские пояса, женские передники, нагрудники, традиционные вязаные узорчатые носки, вышивка имели значение защиты от зла.
2. Русский национальный костюм
Русский национальный костюм, как считают специалисты по истории моды, окончательно сложился к XII веку. Главным элементом традиционного наряда являлась рубаха – из холста или льна (а у богачей из шёлка), украшенная вышивкой. В Тульской и Курской областях рубахи вышивали красными нитями, а близ Воронежа – чёрными. В северных и центральных губерниях районах чаще встречались синие цвета, иногда использовался золотой. Основным элементом женского костюма был сарафан. Как правило, он был тёмно-вишнёвого, красного, голубого или синего цвета. Праздничные наряды шили из шёлка, на каждый день годились и ситцевые. Этот элемент русского национального костюма носили и богатые женщины и бедные – разница была в материале, украшениях, а также в верхней одежде: барыни сверху надевали шубы, а крестьянки — телогрейки. Мужчины, как в деревнях, так и в городах, носили рубахи. Богачи выбирали шёлковые ткани, у крестьян одежда была из хлопка. Мужской костюм не отличался особым разнообразием и деталями: рубаху украшали вышивкой и подпоясывали, добавляли свободные штаны, сапоги или лапти и отправлялись в поле. Особенностью русского национального костюма была многослойность – носить одновременно менее трёх элементов одежды считалось неприличным. По приказу Петра I в XVIII веке сарафаны и рубахи сменились европейской одеждой. Одно время за производство и продажу традиционной одежды даже наказывали. Так русский костюм постепенно стал частью истории.
Выполните упражнения
1. Задайте вопрос к выделенным словам. Одежда всегда служила для защиты человека от холода. От чего? Первая одежда людей была сделана из шкур животных. Из чего? Чтобы скрепить куски кожи, люди использовали вместо иглы кости рыб. Что? чего? Одежда всегда отражала своё время и образ жизни людей. Чего? Менялись времена, менялась форма и длина, юбок,брюк,фасоны жакетов и пиджаков, дизайн украшений. чего? чего? чего?
2. Допишите окончания.
Одежда всегда отражала образ жизни людей. Менялись времена, менялась форма и длина юбок, жакетов и пиджаков . Мужской гардероб состоял из короткой куртки, штанов и обуви . В 19 веке у женщин были популярны легкие платья, рукава в виде фонариков, пышные причёски. Мужчины носили фраки, накидки из мехов и бархатов.
3. Перепишите предложения, раскрывая скобки.
Русский язык изучается во многих странах мира. Самый большой словарь русского языка состоит из семнадцати томов. Месроп Маштоц обнаружил, что в алфавите не хватает одной буквы. Головные уборы изготавливали из природных материалов: из оболочки кокосов, панциря черепах.
УРОК 2 . МОЙ СТИЛЬ
Важен ли для вас стиль одежды, которую вы носите? Да. На что вы обращаете внимание, выбирая для себя одежду? удобство, качество ткани, цвет и фасон Что важно для вас при выборе одежды? Она должна быть удобной или модной? удобной
2. Прочитайте текст. Скажите, чем отличается молодёжный стиль.
МОЛОДЁЖНЫЙ СТИЛЬ ОДЕЖДЫ
Для большинства подростков одежда – это способ показать свою независимость. Они формируют свой собственный образ, выбирают свой стиль. Специалисты отмечают, что наиболее популярна среди подростков одежда из денима, т. е. джинсовой ткани, которую они ловко комбини՛руют с другими элементами гардеро՛ба: пиджаками, свитерами, куртками и т. д. Обычный молодёжный гардеро՛б включает джинсы, трикотажные футболки, свитшоты (вид свитера без капюшона), кардиганы и худи. Популярна также спортивная одежда. Молодые люди не боятся экспериментировать и нарушать стереоти՛пы. Модных молодёжных направлений очень много, все их перечислить достаточно сложно. Можно выделить только наиболее популярные.
Романтический. В гардеробе, как правило, есть аккуратные шляпки, одежда из мягких тканей, лодочки (для девушек), которые сочетаются с платьями и юбками. Этнический. Одежда из натуральных тканей. Напоминает стиль хиппи. Деловой. В гардеробе преобладает одежда в строгом стиле. Чаще всего она однотонная: белая, синяя, чёрная, бежевая, серая. Мальчики носят пиджаки и рубашки, а девочки – прямые юбки и закрытые блузки. Кэжуал. Самый востре՛бованный стиль у городских подростков. Включает в себя удобную одежду нейтральных цветов, удобные вещи: джинсы, футболки, свитера, юбки, свитшоты – всё, в чём подростку комфортно. С каждым годом возрастает число поклонников данного стиля, ведь он подходит всем без исключения. Гранж. Одежда в основном включает в себя тёмные тона, свитера на несколько размеров больше, поношенные джинсы, кожаные куртки, грубую обувь. Спортивный. В основном этот стиль выбирают для себя подростки-мальчики, они любят носить кеды, футболки, но есть и девочки, которые выбирают комфорт для ежедневной носки. Что сейчас модно у подростков? Подростки в 2024 году отдают предпочтение одежде оверса՛йз, многослойным образам, стилю гранж, вещам ярких цветов или с принтами, необычным джинсовым комплектам, укороченным моделям. По О. Разухиной
3.Какой стиль вам нравится больше? Мне больше нравится повседневный стиль.
Следуют ли модным стилям подростки в Армении ? Да.
Что включает в себя обычный молодежный гардероб ? Обычный молодежный гардероб включает в себя джинсы, футболки, худи, свитшоты, кроссовки, кеды, спортивные костюмы, куртки, рубашки, кепки и аксессуары, такие как рюкзак, очки или украшения.
4. Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
Какая одежда популярна у подростков? 2. Что включает в себя обычный молодёжный гардероб? 3. Какие стили популярны у молодёжи?
5. Прочитайте. Задайте вопросы к выделенным словам. Скажите с какими предлогами употребляется родительный падеж имён существительных.
Без труда не вынешь и рыбку из пруда. Праздничные наряды шили из шёлка и парчи. Без чего? Из чего? На собрание пришли все ребята, кроме Димы, а вместо Лены пришла старшая сестра. кого? кого
6. Перепишите предложения. Вместо точек впишите пропущенные буквы.
1.Наиболее популярный тренд среди подростков – одежда из денима, которую они ловко комбинируют с другими элементами гардероба: пиджаками, свитерами, куртками и т. д. 2. Праздничные наряды шили из шёлка или парчи . 3. Человек без родины – соловей без песни 4. Вместо врача пришла медсестра. 5. Вчера я получил письмо от моего друга.
7. Составьте предложения с данными словосочетаниями. Без друга, без собаки, без страха, без ошибок; у сестры, у подруги, у дома, у окна; до деревни, до магазина; из ситца, из шёлка; из шкафа, из школы; из-за дома, из-за болезни, из-за дождя; среди учеников, посреди комнаты; напротив дома, вместо друга.
Без друга трудно жить. Без собаки мне одиноко. Без страха он прыгнул в воду. Он решил задачу без ошибок. У сестры завтра день рождения. У подруги новая сумка. У дома стоит машина. У окна сидела кошка. Мы шли до деревни пешком. Сарафан сшит из ситца. Платок из шёлка блестит на солнце. Он достал мяч из шкафа. Учитель вышел из школы последним. Птица вылетела из-за дома. Он остался дома из-за болезни. Прогулку отменили из-за дождя. Среди учеников выделялся самый высокий мальчик. Посреди комнаты стоял большой стол. Напротив дома открыли кафе. Вместо друга пришёл сосед.
8. Составьте словосочетания с существительными в родительном падеже с предлогами вместо, из, к, без, кроме, до, из-за. Написал без ошибки, выехал из города, пришёл к другу, купил всё кроме сыра, дошёл до леса, не услышал из-за шума.
9. Составьте словосочетания, изменяя форму имён существительных, данных в скобках. Костюм брата, вышел из школы, быстрее ветра, встретились у театра, дошёл до парка, коробка конфет, не поехали из-за дождя; все, кроме Антона и Машы; вместо физики будет математика.
10. Перепишите предложения, раскрывая скобки .
До деревни оставалось пять километров . Я достал книгу из шкафа.Машина проехала мимо магазина, затем вдоль берега, доехала до моста и остановилась у аптеки. Рубахи шили из полотна и шёлка. Кирпичи лепят из глины. Кроме армянского языка, он знает ещё русский. Миша купил подарок для мамы. Вместо урока сегодня будет собрание. Стол стоял посреди комнаты.
Մի օր օգոստոսին Էլ Քոնդրաջը թափառում էր Վուլվորթի հանրախանութում, մի պեննի անգամ չունենալով գրպանում, երբ հանկարծ փոքրիկ մուրճ տեսավ, ոչ խաղալիք, այլ իսկական մուրճ, և դրան տիրանալու ուժեղ ցանկություն ունեցավ: Նա համոզված էր, որ դա հենց այն է, ինչ իրեն պետք է, ինչով կարելի է կոտրել միօրինակությունը և դեռ մի բան էլ սարքել: Նա բավականին լավ մեխեր էր հավաքել Ֆալիի փաթեթավորող ձեռնարկությունից, ուր արկղ պատրաստողները անփութորեն շաղ էին տվել ամենաքիչը տասնհինգ սենթ արժողությամբ այդ հիանալի մեխերը: Նա հաճույքով մեկիկ-մեկիկ հավաքել էր դրանք, համարելով, որ այդպիսի մեխերը նրա մոտ էին, երևի մի կես ֆունտ կլինեին, երկու հարյուրից ոչ պակաս, թղթի տոպրակի մեջ լցված, դրված խնձորի արկղում, ուր վաղուց արդեն նա պահում էր հնոտիքը: Այժմ, տեսնելով տասը սենթանոց այդ մուրճը, նա մտածեց, որ կկարողանա մի բան սարքել արկղի փայտերից ու հավաքված մեխերից, չնայած ինքն էլ դեռ չգիտեր թե ինչ: Գուցե սեղանիկ կամ փոքրիկ նստարան: Ինչևէ, նա վերցրեց մուրճն ու զգուշորեն սահեցրեց իր լայն շալվարի գրպանը, սակայն, այդ անելուն պես, մի մարդ ամուր բռնեց նրա թևն ու առանց մի բառ ասելու քարշ տվեց, մտցրեց մի փոքրիկ գրասենյակ: Մի ուրիշ մարդ, տարիքով ավելի մեծ, գրասենյակի մոտ նստած աշխատում էր: Երիտասարդը, որ բռնել էր նրան, հուզված էր, ճակատին քրտինք կար: -Ահա, ասաց նա, — մեկին էլ բռնեցինք: Գրասեղանի մոտ նստածը ոտքի ելավ և վերից վար չափեց Էլ Քոնդրաջին: -Ի՞նչ է թռցրել: -Մուրճ, — երիտասարդը ատելությամբ նայեց Էլին: — Հապա մի այստեղ տուր, — ասաց նա: Տղան գրպանից հանեց մուրճն ու պարզեց երիտասարդին, որն ասաց. -Սրանով պիտի գլխիդ հասցնեի, այ թե ինչ պետք է անեի: Նա դիմեց տարիքով մարդուն՝ խանութի տիրոջը և ասաց. -Սրան ի՞նչ անեմ: -Թող ինձ մոտ, — ասաց մարդը: Երիտասարդը դուրս եկավ գրասենյակից, իսկ տարիքոտ մարդը կրկին նստեց գրասեղանի մոտ և շարունակեց աշխատել: Էլ Քոնդրաջը արդեն տասնհինգ րոպե կլիներ կանգնած էր գրասենյակում, երբ մարդը նորից նայեց նրա կողմը: -Դե, — ասաց նա: Էլը չգիտեր ինչ ասեր: Մարդը նրան չէր նայում: Նայում էր դռանը: Վերջապես Էլն ասաց. -Ես չէի ուզում գողանալ, — պարզապես մուրճն ինձ պետք էր, իսկ ես փող չունեի: -Այն, որ դու փող չունես, չի նշանակում, թե գողություն անելու իրավունք ունես, — ասաց նա: — Ճիշտ չէ՞: -Այո, պարոն: -Դե, ի՞նչ անեմ քեզ: Ոստիկանությա՞նը հանձնեմ: Էլը ոչինչ չասաց, նա, իհարկե, չէր ուզում ոստիկանատուն ընկնել: Նա ատում էր այդ մարդուն, բայց, միաժամանակ շատ լավ գիտակցում էր, որ մեկ ուրիշը անհամեմատ ավելի խիստ կվարվեր իր հետ: -Եթե քեզ բաց թողնեմ, խոստանու՞մ ես, որ այլևս երբեք ոչինչ չես գողանա այս խանութից: -Այո, պարոն: -Լավ, — ասաց մարդը, — այ այսպես դուրս արի և մեկ էլ առանց փող ոտք չդնես այս խանութ: Նա բացեց նախասենյակի դուռը, որտեղից կարելի էր ուղիղ նրբանցք դուրս գալ, և Էլ Քոնդրաջը արագ անցնելով, այդ սենյակով հայտնվեց մի նեղ փողոցում: Ծիծաղեց, երբ հասկացավ, որ ազատ է, սակայն զգում էր, որ իրեն ստորացրին և շատ էր ամաչում: Նրան բնավ հատուկ չէր վերցնել բաներ, որ իրեն չեն պատկանում: Նա ատում էր այն երիտասարդին, որի ձեռքն ընկավ, ատում էր խանութի տիրոջը, որ ստիպեց իրեն այդքան երկար ժամանակ լուռ կանգնել: Հատկապես տհաճ էր երիտասարդի ասածը, թե մեծ հաճույքով այդ մուրճով նրա գլխին կհասցներ: Ինքը պետք է քաջություն ունենար և կարողանար ուղիղ նրա աչքերի մեջ նայել ու հարցնել: -Մենակ դու՞, թե՞ ուրիշներն էլ: Իհարկե, նա գողացել էր այդ մուրճը, և նրան բռնել էին, սակայն իր կարծիքով, իրեն այդպես չպետք է ստորացնեին: Երեք թաղամաս անցնելուց հետո, զգաց, որ դեռ չի ուզում տուն գնալ, շրջվեց և նորից քայլեց դեպի քաղաք: Նա գրեթե հավատում էր, որ ուզում է վերադառնալ այն նույն խանութ և մի երկու խոսք ասել այն երիտասարդին: Սակայն վստահ չէր, թե մտքին մուրճ գողանալը չէ, միևնույն է, այնպես արեցին, որ նա հիմա իրեն իսկական գող է զգում, ուրեմն պետք է, որ գոնե մուրճը գողանա: Դեռ խանութ չմտած, նա արդեն շփոթվել էր: Փողոցում կանգնած մոտ տասը րոպե նայում էր խանութի ներսը: Հետո, ընկճված ու մոլորված, ու հետն էլ դեռ ամոթահար, նախ, որ գողություն էր արել, հետո, որ իրեն բռնել էին ու ստորացրել, և, վերջապես, որ այնքան քաջություն չունեցավ վերադառնալու ուզածն անելու, նա նորից քայլեց դեպի տուն և այնքան հուզված էր, որ նույնիսկ չբարևեց իր բարեկամ Պիտ Վովչեկին, երբ նրանք դեմ դիմաց դուրս եկան երկաթեղենի խանութի մոտ: Երբ տուն հասավ, ամոթից չկարողացավ ներս մտնել, ուստի գնաց ետնաբակ ու այնտեղ երկար, շատ երկար ջուր էր խմում ծորակից: Այդ ջրի ծորակից օգտվում էր մայրը՝ ջրելու համար բանջարեղենն ու կանաչեղենը, որ տնկում էր ամեն տարի՝ փիփերթ, պղպեղ, պոմիդոր, վարունգ, սոխ, սխտոր, դաղձ, բադրիջան և մաղադանոս: Մայրն այդ եղած – չեղածը կոչում է մաղադանոսի այգի և ամեն երեկո ամռանը տնից աթոռներ էր բերում, շարում էր սեղանի շուրջը, որ տասնհինգ սենթով նրա համար պատրաստել էր հարևան վարպետը, նստում էր սեղանի մոտ, վայելում այգու զովն ու իր տնկած ու խնամած բույսերի բուրմունքը: Երբեմն սալաթ էր պատրաստում, թրջում հին երկրի բարակ թխած հացը, մի քիչ սպիտակ պանիր էր կտրում, և երկուսով ընթրում էին մաղադանոսի այգում: Ընթրիքից հետո, նա ջրի ծորակին էր միացնում փողրակն ու ջրում էր մարգերը, և շուրջը ավելի էր զովանում, հիանալի բուրմունք էր տարածվում, թարմության, զովության ու կանաչի բուրմունք, բոլոր այդ բույսերը մի փոքրիկ կանաչ այգի էին կազմում՝ իր բույրով, իր օդ ու ջրով: Նա ջուր խմեց և առանց շտապելու կերավ: Հետո տուն մտավ և իր հետ պատահածը պատմեց մորը: Նա պատմեց նույնիսկ այն, թե ինչ էր ուզում անել, երբ իրեն բաց էին թողել: Վերադառնալ և կրկին գողանալ այդ մուրճը: -Չեմ ուզում, որ գողություն անես, — ասաց մայրը:- Ահա քեզ տասը սենթ: Գնա այն մարդու մոտ, տուր փողը և տուն բեր մուրճը: -Ոչ, — ասաց Էլ Քոնդրաջը, — ես քեզնից փող չեմ վերցնի մի բանի համար, որի կարիքը իրականում չունեմ: Ես պարզապես մտածեցի, որ վատ չի լինի մուրճ ունենամ և եթե տրամադրվեի, կարող էի մի բան սարքել: Ես շատ մեխ ունեմ, փայտի արկղ, բայց մուրճ չունեի: -Գնա և գնիր այդ մուրճը, — ասաց մայրը: -Ոչ, — ասաց Էլը: -Լավ, — ասաց մայրը, — սուս: Մայրը միշտ այդպես էր ասում, երբ չգիտեր՝ ուրիշ ինչ ասի: Էլը դուրս եկավ և նստեց սանդուղքին: Ստորացման զգացմունքը գնալով սկսում էր ավելի ցավ պատճառել նրան: Նա որոշեց մի քիչ թափառել երկաթուղագծի երկայնությամբ դեպի Ֆոլիի ձեռնարկությունը, պատահածը հանգիստ չէր տալիս նրան, և նա պետք ուներ մտածելու այդ ամենի մասին: Ֆոլիի մոտ նա տեսավ Ջոնի Գեյլին, որը տասը րոպեում կարողանում էր արկղ սարքել, սակայն Ջոնին շատ էր զբաղված նրան նկատելու և խոսելու համար, թեև մի օր կիրակնօրյա դպրոցում, երկու կամ երեք տարի առաջ, Ջոնին բարևեց նրան և ասաց. “Ինչպե՞ս ես, տղա “: Ջոնին աշխատում էր արկղ պատրաստողի փոքրիկ կացնով և Ֆրեզնոյում բոլորն էին ասում, որ նա ամենաարագ արկղ սարքողն է ամբողջ քաղաքում: Նա աշխատում էր ոնց որ մեքենա, որի նմանը ոչ մի փաթեթավորող ձեռնարկություն երբեք չէր տեսել: Ինքը՝ Ֆոլին էլ շատ էր հպարտանում Ջոնի Գեյլով: Ի վերջո Էլ Քոնդրաջը քայլեց դեպի տուն, քանի որ չէր ուզում Ջոնին խանգարած լինել: Չէր ուզում, որ այդպես լարված աշխատող մարդը նկատի, թե նա ինչպես է հետևում իրեն և գուցե նույնիսկ ասի: “ Դե, արի մի մեխ խփի “: Նա չէր ուզում, որ Ջոնի Գեյլը նման մի բան անի: Նորից նվաստանալ չէր ուզում: Տան ճանապարհին նա փող էր փնտրում, սակայն, ինչպես միշտ, միայն ջարդված ապակու կտորտանք և ժանգոտ մեխեր էր գտնում, բաներ , որ ամեն ամառ պատռտում, արնոտում էին նրա բոբիկ ոտքերը: Երբ տուն եկավ, մայրն արդեն սեղանը գցել էր ու սալաթ էր պատրաստել, նա նստեց սեղանի մոտ, ուտում էր անտարբեր, չէր էլ հասկանում, թե ինչ է ուտում: Վեր կացավ և գնաց ներս, երեք սենյականոց իրենց տունը, իր սենյակի անկյունից հանեց խնձորի արկղն ու ստուգեց միջի եղածը: Ամեն ինչ տեղում էր, ինչպես երեկ: Թափառելով, նա կրկին վերադարձավ քաղաք, եկավ ու կանգնեց արդեն փակ խանութի առաջ, ատելով այն երիտասարդին, որն իրեն բռնել էր, հետո քայլեց դեպի ձիարշավարան ու նայեց այնտեղ ցուցադրված լուսանկարները: Հետո քայլեց դեպի հանրային գրադարան, որ մի անգամ էլ աչք գցի գրքերին, բայց ոչինչ չհավանեց, մի քիչ էլ թափառեց քաղաքում և ութն անց կեսի մոտերքը գնաց տուն և անկողին մտավ: Մայրն արդեն պառկած էր, քանի որ պետք է ժամը հինգին արթնանար և գնար թուզ փաթեթավորող ձեռնարկություն: Լինում էին օրեր, որ աշխատում էին ամբողջ օրը, պատահում էր և որ աշխատում էին օրվա միայն կեսը և այն, ինչ մայրը վաստակում էր ամռանը, ողջ տարվա համար էր: Այդ գիշեր նա շատ քիչ քնեց, չէր կարողանում ազատվել պատահածի ազդեցությունից և կատարվածն ուղղելու, վեց թե յոթ ձև էր մտածել: Նույնիսկ այն մտքին հասավ, թե պետք է սպանել իրեն բռնող երիտասարդին: Ու նաև, որ հետագայում պետք է ավելի ճարպկորեն, ավելի հաջող կերպով գողություն անել: Տոթ գիշեր էր, և նա չէր կարողանում քնել: Վերջապես մայրը վեր կացավ և ոտաբոբիկ գնաց խոհանոց ջուր խմելու, վերադառնալիս շատ մեղմ ասաց. -Սուս մնա: Երբ մայրն առավոտյան ժամը հինգին արթնացավ, տղան արդեն տանը չէր: Սակայն այդպես շատ էր պատահել: Նա շատ անհանգիստ տղա էր և ամռանը շարունակ թափառում էր: Սխալներ էր անում և ինքն էլ տակից դուրս գալիս, փորձել էր բան գողանալ, բռնվել էր և հիմա հանգիստը կորցրել էր: Մայրը մի բան կերավ, փաթաթեց իր կեսօրյա նախաճաշն ու դուրս եկավ տնից, հույսով, որ լրիվ օր կաշխատեն: Աշխատեցին մի լրիվ օր, իսկ հետո էլ՝ արտաժամյա և չնայած ուտելիք արդեն չուներ, վճռեց, միևնույն է, աշխատել՝ լրացուցիչ փողի համար: Մյուս փաթեթավորողներն էլ գրեթե բոլորը շարունակում էին աշխատել և իրենց դիմացի տանը ապրող հարևանուհին՝ Լիզա Ահբութը շատ մեղմ ասաց. -Արի աշխատենք, մինչև գործը վերջանա, հետո տուն կգնանք միասին, միասին ընթրիք կպատրաստենք և կընթրենք քո մաղադանոսի այգում, կզովանանք: Շոգ օր է, և հիմարություն կլինի լրացուցիչ մի հիսուն կամ վաթսուն սենթ չաշխատելը: Երբ կանայք մտան այգի, համարյա ժամը ինն էր, սակայն դեռևս լույս էր, և մայրը տեսավ, որ տղան մուրճը ձեռքին ինչ-որ բան է սարքում, իրար մխելով փայտի կտորները: Սարքածը պիտի որ նստարան լիներ: Նա արդեն այգին ջրել էր, կարգի էր բերել բակի մնացած մասը, և շուրջը հաճելի էր, իսկ տղան էլ շատ լուրջ ու զբաղված տեսք ուներ: Մայրը և Լիզան միանգամից գործի անցան. Քաղեցին պղպեղ, պոմիդոր, վարունգ և բավականին շատ մաղադանոս սալաթի համար: Հետո Լիզան գնաց իր տնից մի քիչ հաց բերի, որ թխել էր անցյալ գիշեր և մի քիչ էլ սպիտակ պանիր. Մի քանի րոպեից արդեն միասին ընթրում էին, ուրախ խոսելով իրենց հաջող օրվա մասին: Ընթրիքից հետո բակում թուրքական սուրճ պատրաստեցին կրակի վրա: Խմեցին սուրճն ու մեկական սիգարեթ ծխեցին, պատմում էին միմյանց իրենց կյանքից, հին երկրում ու Ֆրեզնոյում ապրած օրերից, հետո էլ սկսեցին իրենց բաժակները նայել՝ տեսնել, թե առջևում ինչ հաջողություն կա, ու երկուսի տեսածն էլ մեկ էր. Առողջություն, աշխատանք, բացօթյա ընթրիք ամռան օրերին և փող՝ տարվա մնացած ամիսների համար: Էլ Քոնդրաջը աշխատում էր և ակամա լսում որոշ բաներ նրանց ասածներից, հետո Լիզան տուն գնաց քնելու, և մայրն ասաց. -Որտեղի՞ց քեզ այդ մուրճը, Էլ: -Խանութից: -Ինչպե՞ս ես վերցրել: Գողացե՞լ ես: Էլ Քոնդրաջը գործը վերջացրեց ու նստեց իր սարքած նստարանին: -Ոչ, — ասաց նա, — չեմ գողացել: -Ուրեմն, որտեղի՞ց: -Աշխատեցի խանութում դրա դիմաց, — ասաց Էլը: -Այն խանութում, որտեղից երեկ գողացել էիր: -Այո: -Քեզ ո՞վ գործ տվեց: -Խանութի տերը: -Ի՞նչ էիր անում: -Տարբեր վաճառասեղաններին տարբեր բաներ էի տանում: -Դե ինչ, լավ է, — ասաց մայրըը:- Ինչքա՞ն ժամանակ աշխատեցիր այդ փոքրիկ մուրճի համար: -Ամբողջ օրը, — ասաց Էլը: — Պարոն Բլեմմերը մուրճն ինձ տվեց մի ժամ աշխատելուց հետո, բայց էլի շարունակեցի աշխատել: Տղան, որ երեկ ինձ բռնել էր, ցույց էր տալիս, թե ինչ անեմ, մենք միասին էինք աշխատում: Չէինք խոսում իրար հետ, բայց օրվա վերջում նա տարավ ինձ պարոն Բլեմմերի սենյակ և ասաց նրան, որ ես ամբողջ օրն աշխատել եմ, և ինձ պետք է վճարել առնվազն մի դոլար: -Լավ է, ասաց կինը: -Եվ պարոն Բլեմմերը մի արծաթյա դոլար դրեց իր սեղանին ինձ համար, իսկ հետո, տղան, որը երեկ ինձ բռնել էր, ասաց նրան, որ խանութը այսպիսի տղայի կարիք ունի օրը մի դոլար վարձով, և պարոն Բլեմմերն ասաց, որ ես կարող եմ աշխատել: -Շատ լավ է, — ասաց կինը, — կարող ես ինքդ քեզ համար մի քիչ փող աշխատել: -Ես թողեցի այն դոլարը պարոն Բլեմմերի սեղանին, — ասաց Էլ Քոնդրաջը, — և երկուսին էլ ասացի, որ չեմ ուզում աշխատել: -Ինչո՞ւ այդպես արեցիր, — ասաց կինը:- Տասնմեկ տարեկան տղայի համար օրը մի դոլար վատ չէ: Ինչո՞ւ չհամաձայնվեցիր: -Որովհետև երկուսին էլ ատում եմ, — ասաց տղան:- Երբեք չեմ աշխատի այդպիսի մարդկանց հետ: Ես միայն նայեցի նրանց, վերցրի մուրճս ու դուրս եկա: Եկա տուն ու սարքեցի այս նստարանը: -Լավ, — ասաց մայրը: — Սուս: Մայրը տուն եկավ ու պառկեց քնելու, իսկ Էլ Քոնդրաջը նստել էր իր սարքած նստարանին, շնչում էր մաղադանոսի այգու բուրմունքն ու այլևս իրեն նվաստացած չէր զգում: Բայց միևնույն է, նա հիմա էլ ատում էր այն երկու տղամարդկանց, թեև գիտեր, որ նրանք չէին արել այնպիսի մի բան, որ չպիտի անեին: Հարցեր և առաջադրանքներ: 1. Բացատրական բառարանի օգնությամբ բացատրիր տրված բառերը՝ մաղադանոս, հնոտիք, փողրակ, պեննի, սենթ:
Մաղադանոս – կանաչիների տեսակ է, որն օգտագործվում է սննդի մեջ՝ սոուսներ կամ սալաթներ պատրաստելու համար։
Հնոտիք – հին, անպիտան իրեր։
Փողրակ – ռետինե կամ պլաստիկ խողովակ, որով ջուր են անցկացնում (օր.՝ այգին ջրելու համար)։
Պեննի – փոքր արժեք ունեցող մետաղադրամ (անգլիական դրամական միավոր՝ 1/100 ֆունտ ստերլինգի)։
Սենթ – փոքր դրամական միավոր ԱՄՆ-ում՝ 1/100 դոլարի։
2. Ի՞նչը մղեց Էլ Քոնդրաջին գողություն անել, արդարացնում եք այդ արարքը:
Էլ Քոնդրաջը մուրճը գողացավ ոչ թե իր կամ ուրիշի վնասի համար, այլ որովհետև ցանկացավ մի բան ստեղծել՝ կոտրելով իր միօրինակ, աղքատիկ կյանքը։ Նա մուրճը համարում էր ստեղծագործելու հնարավորություն։ Բայց գողությունը չի կարելի արդարացնել, որովհետև ցանկությունը—even եթե բարի է—չի կարող արդարացնել անօրինական գործողությունը։
3. Ազատ արձակվելուց հետո ինչու՞ էր իրեն այդքան նվաստացած զգում Էլը:
Նա իրեն նվաստացած զգաց, որովհետև՝
իրեն բռնեցին գողության համար,
խանութի տերն ու երիտասարդը վատ վերաբերվեցին նրան,
ստիպեցին երկար լուռ կանգնել և լսել նրանց արհամարհանքը։ Էլը զգաց, որ իրեն ոչ թե սխալ թույլ տված երեխայի, այլ իսկական հանցագործի պես վերաբերվեցին։
4․ Ինչու՞ որոշեց կրկին գնալ և գողանալ մուրճը։ Ինչպե՞ս կվարվեիր դու
Էլը մտածեց, որ եթե արդեն իրեն բոլորն այնպես են վերաբերվում, կարծես նա իսկական գող է, ապա գուցե արժե իրոք գողանալ այն մուրճը՝ որ գոնե իր սխալը “իրական” դառնա։
Եթե ես լինեի նրա տեղը՝ չէի գողանա, այլ կփորձեի աշխատել կամ խնդրել մորս օգնությունը՝ մուրճն ազնվորեն գնելու համար։
5․ Բնութագրիր Էլի մորը
Էլի մայրը՝
աշխատասեր է (ամեն առավոտ վաղ գնում է գործի, մաղադանոսի այգին խնամում է),
խելացի և բարի է (չի գոռում, այլ ուղղություն է տալիս որդուն),
ազնիվ է (ասում է՝ գնա ու վճարիր մուրճի համար),
համբերատար և մեղմ է (երբ չգիտի ինչ ասել՝ պարզապես ասում է «սուս»՝ առանց բարկանալու)։
6․ Ո՞րն է ստեղծագործության ասելիքը
Ասելիքն այն է, որ՝ Ազնվությունը, աշխատանքն ու սեփական սխալների գիտակցումը մարդուն բարձրացնում են, իսկ նվաստացումից և անարդար վերաբերմունքից ծնվում է չարություն։ Պետք է սովորել սխալներից, բայց երբեք չկորցնել արժանապատվությունը։
7. Հոմանիշների բառարանից գտիր տրված բառերի հոմանիշները: Անփութորեն- միօրինակություն- թափառել- մեղմ- ակամա- առնվազ
Կետերի փոխարեն գրիր համապատասխան տառը կամ երկհնչյունը:
Մի անօգնական դեպի հարավ չվելիս ծիծեռնակները փորանցքի մեջ ընկան։ Այդ տարի Շվեյցարիայում ուժեղ ցրտից բոլոր միճատները սատկել էին։ Դե, էլ ի՛նչ պիտի ուտեին ծիծեռնակները, չէ՞ որ շատ թիթչունների նման նրանք էլ են միճատներովսնվում։ Խեղճար ծիծեռնակները սովից ուժասպառ եղան ու վառ ընկան։ Բայց Շվեյցարիայի բնակիչներն անօգնական չթողեցին նրանց, հավաքեցին, դրեցին տուփերի մեջ ու տարան երկաթուղային կայարան։ Այդտեղից էլ հատուկ գնացքով արագ ու ապահով ուղարկեցին հարավ։
Տուրածերանավի բոլոր ուղևորներն արդեն տեղերում էին, շարժասանդուկը հեռացել, դուռն ամուր փակվել էր, և ուղեկցորուհին թռիթիքի մասին էր հայտարարում։ Բայց դեռ վախենում էի, որ հանկարծ կզղճան մեզ այդ վտանգավոր թռիթիքի թողնելու համար, կիսեցնեն, և մեր բոլոր ջանքերն ապարյուն կանցնեն։ Բայց հանկարծ մի ահավոր աղմուկ սկսվեց, նավը ցնցվեց ու թափով պոջվեց տեղից։ Մխրոտվում ենք երկնքի մեջ, սլանում ենք դեպի աստղերը։
